Freedom Fan Club

Ружниот

2011-11-10T12:47:00.002+01:00

(Фото: приватна архива на Rocka Dark)

За Скопје беше тоа што за Лондон и за лондончаните беше Сид Више'с, панк иконата од „Секс Пистолс“. Икона на едно време и драг човек со насмевка која и денес бдее над градот, десет години по денот кога замина

Првпат од толку блиску видов панкер, и, за среќа, не беше некој насилен тип, како што обично ги биеше глас - дента, во ГТЦ, додека се соземав од шокантната неочекувана слика дека брат ми почнал да пуши (нишка „Дрина“ - „Оригинал“). Другар му Роберт, батко што родителите би го нарекле „пристојно дете“, тивко му рече: „Еве ти го Ружниот.“. Уште едно изненадување! - брат ми се дружи со панкери, тие, збеснатите типови, какви што гледавме во Струга, на кејот, за време на летото.. Но, било к'смет првиот панкер што лично ќе го запознаам да биде тој, Ружниот, најдобродушниот меѓу скопските панкери, како што сумираат разумот и сеќавањето денес, триесетина години подоцна.

Rocka Dark

Многумина ни беа рекле дека е ред да напишеме една епизода за Ружни во „Урбани легенди“, но, чекавме да ни се најде каква-таква илустрација. Деновиве се појави, на профилот на еден Фејсбук-пријател, Rocka Dark. Се согласи да ни ја отстапи и - клопчето почна да се одмотува.

„Бевме другари одамна. Прав другар! Никогаш не би те оставил на цедило! Доаѓаше кај мене често, на спиење. Кога и да ни стигнеше нова музика - ја преслушувавме заедно. Пиевме, праевме бељи, но памтам дека стално ми викаше да не си играм со ѓаволот - хероинот. Добро што го послушав да не пробам“, ни рече Рока, велејќи „Пиши ме така, Рока. Ако пишеш 'Златко', нема да знат за кој збориш“.

Горан Тешки, кого го запознавме подоцна, кога веќе го беше далеку од собирањето на Коцка со панкерите, бил еден од првите панкери во Скопје - од дружината на Картер, Шмутко, Петелот, Жила.. и Ружни. Се запознавле во 1980, во култната флиперница 'Скопје', (Порта Буњаковец).

Горан Тешки
(Фото: Ивана Кузмановска)

„Ружниот беше човек - чиста душа. Луѓето или го мразеа или го сакаа, средина не постоеше. Ако некој го мразел, го мразел зашто го мразел панкот. Како личност - кој го знаеше, не можеше да не го сака. Беше човек со чиста душа и - си остана таков. Времињата беа такви, бевме бележани. Ќе ставиш една обетка, безопасна - и, веќе си обележан: 'црна овца'. Ружниот не знаеше зло да ти направи. Неговиот револт не беше кон поедини луѓе, беше кон се': што се родил на ова место во тоа време - ние сакавме да сме некаде во Лондон, во Амстердам. Неговиот, нашиот начин на искажување на тој револт беше тотална асоцијалност кон масите. Не можам да издвојам убави моменти што сум ги поминал со него. Сите моменти поминати со Ружниот - беа убави. И, ич не си го сакаше името: Добривој. Сакаше да го викаме 'Ружни' и, понекогаш ни се случуваа и смешки, ќе дојде некој на Коцка и ќе ми рече: Кај си бе, Ружни?“, се сеќава Тешки.

Личната приказна на Ружни, речиси сите, ја знаевме без почетокот. Знаевме дека е дете од дом, без родители. Повеќе не прашувавме. Знаеја само тие што му беа поблиски. Еден од нив е Кире Бунгуров, неразделен пријател од времето на првата панк генерација.

Кире Бунгуров, a.k.a. Чира Језиви
(Фото: Ивана Кузмановска)

„Дел од луѓето што не го знаеја по панкерска линија, кога ќе го сретнеа, го викаа: Добри. Беше Добри, и навистина беше добар. Но, пред се' сакаше да го викаме 'Фил'. Се сеќавам дека долу, во вецето на МКЦ, на сто места беше потпишан како 'Phill', по името на 'бубњарот' на 'Моторхед'. Го запознав во 1982 и интензивно се дружевме докај 1986-та. Кога мислам на него, ми текнува на неговите брчки. Секоја година што ја проживеал во животот беше една брчка на неговото лице. Воопшто немаше нормален живот, а сепак го живееше. Беше дете од дом, имаше мајка, очув, но ретко одеше кај нив. Откако излезе од дом, зема соба под кирија, блиску до мене. Ќе заѕвонеше на врата рано наутро, ќе јадевме и излегувавме надвор. Ќе испревртевме се' што има по град - од Коцка, до МКЦ, до 'Лондон' кај Картер - се' што можеше да има од концерти, од изложби.. Беше многу инвентивен. Сите ние имавме дом - тој немаше. Сите имавме дом, фрижидер, татко и мајка, каде да преспиеш, да се опоравиш - Ружниот тоа го немаше. Имаше една изнајмена соба во еден подрум, кај Католичка црква - имаше само еден кревет, сијалица и едно моно касетофонче на кое пушташе музика. Живееше многу тежок живот, а го живееше. Сите ние се обидувавме некако да се снајдеме, за да го следиме тогашниот тренд на панк облекување - Фил беше многу инвентивен, затоа што немаше никакви приходи, немаше кој да го издржува, а секогаш имаше дел од таа гардероба. Му ја поклонуваа, ја бареше и му ја даваа и, знаеше да ја направи да изгледа токму како што требаше да изгледа. Ќе најдеше некои високи чевли - ќе им ги сменеше врвките, ќе ставеше некаков печат на оригиналност. Инвентивен беше и во наоѓање музика - секогаш беше пред другите. И на тоа ставаше свој печат - едно време по Скопје имаше многу касети со етикета 'Фрли-вади Ои рекордс', преснимувани од него“, се сеќава Кире, некогашниот панкер со прекар Чира Језиви.

За Дејан Штрк, еден од првенците на втората панк генерација, Ружниот бил еден и единствен, неповторлив.

Дејан Штрк

„На Коцка се појавува многу фаци и си одеа - он беше таму стандардно. Коцката и Ружни беа еден ист поим. Он беше 'Ружни' - значи, попанкерско име и попанкерска фаца не постоеше. Он не беше познат само во Македонија, туку беше познат и признат како панкер и општо, низ цела Југославија. Бев многу малечок кога видов првпат панкер - тоа беше Ружни! Во 'Скопје', флиперницата, се појави дечко, со 'четка' на главата и ми даде пари да му купиме паштета и леб од 'ЗЕМ-Промет'. Бев воодушевен од него - од изгледот, од 'понашањето'. Он немаше пари - утредента нема кај да спие и нема што да јаде - а беше подготвен се' што има, да го потроши со пријателите, но, имаше гордост, не примаше милостиња. Меѓу панкерите беше апсолутно авторитетен. Имаше големо срце, беше многу храбар, достоинствен и горд. Имаше најпанкерско име и голема душа. Ми недостасува мене, но, му недостасува и на градот“, ни рече Штркот.

Размислувајќи за харизмата на Ружни, низ мислите проблеснува едно старо интимно доживување, кое понекогаш го споделувавме со пријателите: тоа што за Лондон и за лондончаните беше Сид Виш'с, за Скопје беше Ружни. До него секогаш беше неговата 'Ненси' - Ани, девојката со која поминаа 15 години заедно, со која беа заедно до последниот ден, најтешкиот, 11 мај 2001.

„Имаше стабилно мислење, беше добар за да ти даде совет, беше секое време со некоја надприродна интелигенција - никогаш не беше празен, да кажеш - сега ќе замолчи. Ако сакаш со некого да направиш добар разговор, тоа беше Ружни. Беше прилично тивок. Многумина мислеа дека е глув, се' додека не отвори уста. Кога ќе го отвори срцето - тоа беше отварање космоси, секаде те води. Ми ја отвори Холандија - што никогаш не сум била таму, не бил ни он - ја видов пред себе. И ден денес ми фали неговиот разговор. Уште кога бил во дом, на четири годинки лазел - тоа било неговото прво бекство - се симнал од комбето што го носело во дом. На четири години почнал сам да чита - самоук. Во второ одделение знаел латиница, го носеле низ школото да чита кај големите - го викале министер, очекувале многу од него. Но, дом како дом - паѓаш и во лоши стапици - таму открил халуциногени таблети, што тогаш биле дозволени во Југославија..“, слушаме од Ани за патот кој станува се' потежок и потежок за да го искаже. Завршуваме нагло, со последната слика, кога веќе изнамачен од туберкулозата, животот, пороците.. го видела седат на столче и ја кажува последната молитва.

„Таа сцена нема никогаш да ја заборавам. Цело време е тука со мене. Викаше: 'Кога ќе умрам, само ти ќе се сеќаваш на мене'. Сега, со ова, сигурно се радува“.

Молчиме. Почивај во мир. „Wish you were here“, Добри.

Владимир Муратовски - Диво

2011-11-01T20:02:00.001+01:00

Владимир Муратовски - Диво, жива енциклопедија
на скопската супкултура (Фото: Андреј Гиновски)

Може ли да се замисли концерт или место на кое што се собира македонскиот андерграунд без Влатче Диво, без тој препознатлив детаљ на македонската супкулутра? Веќе 25 години, тоа е незамисливо

Еден ден се појави пред „Пастри“, бутката за пирошки спроти гимназија „Георги Димитров“, ликот со очила со дебели стакла, што веќе ни беше познат од неколкуте концерти што како млади средношколци веќе ги бевме гледале во Дом на млади „25 Мај“, првите наши концерти. Додека му одбројуваа минутите од големиот одмор, меѓу луѓето што чекаа ред за пирошка препозна познаник од по концерти. Ни почна муабет како веќе да се познаваме - спонтано и срдечно, какви што ќе бидат, во децениите што ќе се редат, сите средби со луѓето што ги среќавал по концерти, по местата каде што се собирале скопските љубители на супкултурата. Веќе неколку недели подоцна, по средбата пред „Пастри“, разбравме: се вика Владимир Муратовски, знае многу за музика, собира плочи-касети, го викаат Диво, според бендот, „Диво“ (Ди-еволушн).

Набргу беше наше секојдневие, каде и да не' однесе денот. Од местата каде што излегувавме, до редовните средби во ноќна „двојка“. Ќе те види уште од влегување во автобус, ќе ти подвикне да ти каже дека те забележал или да го забележиш, радувајќи се на приликата да помуабети за плочите од кесата, кои предмалку си ги прибрал од некаде, дадени некому да ги пресними или разменети за нешто што дотогаш го немал - да си ги пресними.

Музиката ја засакал уште од дете, како син на диригент и балерина, Фимчо и Олга Муратовски, а за да се сврти накај рокенролот, пресудни биле три настани: денот кога неговиот, постар брат му донел плоча од „Дорс“, роденденот на Игор Кочовски - Кочо од групата „Десет Божји заповеди“, каде што вниманието му го привлекла една необична песна - 'God save The Queen' од Sex Pistols; и култниот концерт на „Падот на Византија“, од кој е снимен тонскиот запис со кој израснаа генерации следбеници на македонскиот андерграунд.

Муабетот со него секогаш е интересен, за што може да посведочи секој што од срце го прифатил, премостувајќи го привидот на дека комуникацијата со него е компликувана - судејќи според интензитетот на желбата одеднаш да каже се' што го инспирирало од вашата последна средба; или, паѓајќи во стапицата да се почувствува надмоќен, користејќи ја неговата слабост да биде добар со секого, поради што многумина од нас се обидуваа да го заплашуваат со разноразни младешки глупости, хранејќи ја на тој начин сопствената суета. Но, зрелоста, како што вели, си го прави своето. Денес, откако потпораснавме и откако со зрелоста почнаа да ни се подотвораат 'чакрите', со сите кои на некој начин му погрешиле или му направиле , е добар пријател и секому, доследен на сопсвената христијанска етика, му простил и му простува.

Седиме на договореното место и ги разгледуваме нештата што ги подготвивл во неговата 'редовна придружничка', кесата со интересни работи.. плочи.. книги.. беџови.. Ги разгледуваме беџовите, ги набројуваме хероите.. кој е кој.. со што станал значаен за историјата на музиката.. го одвоил панкот од панк-рокот.. фанзините „Одисеја 1“ и „Одисеја 2“ што некогаш ги објавил, сакајќи да сподели дел од своите идеи и творби со луѓето со кои дели слични интереси.. збирката поезија „Животна монотонија“ (2001).. цедето со музиките од проектот „Електрокултура“ (1991) - негови композиции, текстови и аранжмани, снимени заедно со долгогодишниот пријател Зоран Трпков, фронтменот на групата „Рок Агресори“.

Правиме ретроспектива и сфаќаме дека денес, дваесетина години подоцна, не можеме да зборуваме за историјата на македонскиот рокенрол, за редот по кој сме ги откривале музиките што ни станале значајни, за местата на кои сме се дружеле со љубителите на панкот, даркот, уметноста, идеологиите на нашите генерации, а да не се сетиме на него, на Диво.

Зоран Трпков (Рок Агресори):
„Понекогаш му велам, 'ти треба да
работиш во културен информатор'.
Знае за сите концерти уште
пред да објават весниците“

За Зоран Трпков (Рок Агресори), Влатче е „културен информатор“, човек со големо знаење за музиката, чии композиции, во некоја друга средина, би можеле да бидат добро продавани хитови. Еден од неговите најголеми потенцијали, според Агресорот, е радиоводителството, како што покажал со неговите долгогодишни емисии на Студентско радио.

„Има неколку песни што се навистина добри. Да е во некоја друга средина, со добар менаџмент, би можеле да поминат како големи хитови од некои од тие песни. Лесно се забележува дека знае што е мелодија, дека има добар слух. И покрај тоа што не му се допаѓа како му звучи гласот на радио.. одличен радио водител - стара школа.. ќе каже тоа што е потребно да се каже за музиката што ја пушта и - не те оптоварува со приватните ставови за музиката, со работи од неговиот приватен живот. Понекогаш му велам, 'ти треба да работиш во културен информатор, на телефонска линија'. Знае за сите концерти што треба да се случат наскоро уште пред да објават весниците“, вели Агресорот.

Драго Бурсаќ - Пони/Браво

Излегувањето во кафулињата, клубовите, местата каде што се собира скопскиот андерграунд, за многу луѓе од различни генерации, би било нецелосно без редовниот детаљ Влатче Муратовски - Диво. За Драго Бурсаќ, кој заедно со брат му, Миле Бурсаќ, на Скопје му ги дадоа култните места „Пони“ и „Браво“, Диво е нитка што ги поврзува генерациите љубители на музиката во градот.

„Сега има интернет, сега е подруго. Но, пред тоа, Влатче беше медиум којшто помагаше информациите за музиката да допрат до секој што е љубопитен да дознае повеќе за бендовите што сака да ги следи. Се знаеме уште од основно училиште. На почетокот го интересираа панкот и пост панкот, но низ годините стана отворен за сите музички правци и многу добро ги познава. Интересно е што кај сите бендови, најмногу ги цени првите два-три албума. Сум читал негови кратки раскази, поезија - ми се допаѓа тоа што го прави. Тука е редовно, комуницира со сите и сите го почитуваат. Еден куп луѓе дигнаа раце од рокенролот - жена, деца.. Влатче остана доследен“, ни рече Драго.

Давид Ангелевски - Пиколомини: „Без Диво,
Скопје би бил уште едне град без ангели“

За Давид Ангелевски - Пиколомини, музичар и човек од тимот на радиото „Канал 103“, Диво е панк џентлмен кој е тука да не' потсети дека само светот на музиката е оној ‘вистинскиот'. Приказната ја завршуваме со него.

„Влатче Муратовски - Диво е еден од најавтентичните ликови на скопската супкултурна сцена и своевидна икона на рокенрол културата на овој град. Удобно сместен во личниот универзум изграден од стиховите на Боб Дилан, крикот на Џони Ротен и во боите на мејкапот на Сузи Сју, овој панк џентлмен е тука да не' потсети дека само светот на музиката е оној ‘вистинскиот’. Непоправлив романтик во душа, утопист, патник со кеса во рака полна со плочи, анархистичка литература и по некоја слика од своите големи љубови. Секогаш е спремен да ви каже дека 'The Sound' се ‘бољи’ од 'Joy Division', дека 'Шарло Акробата' се врв на новиот бран и дека никој не е подобар од, се разбира 'Devo'. По пат ќе ве потсети дека борбата за социјална правда и еднаквост меѓу луѓето е најисправната од сите борби и дека моќта на крајот мора да му биде вратена на народот. И секогаш е во право. Исто како и неговиот албум 'Електрокултура', со години најдобро чуваната тајна на македонската музичка сцена, кој по инсистирање на некои мои колеги од 'Стотројка' успеавме да го извлечеме од интимниот простор на Диво и да го испратиме на права адреса, до срцето на градот кој без Влатче Муратовски – Диво би бил уште еден град без ангели“.

Баги Шоп

2011-08-28T12:10:00.027+02:00

Плочите, а подоцна - дисковите, беа само најкусиот одговор, ако некој ве праша љубопитно што е тоа што прави патот често ве носи во „Мавровка“. „Баги“ беше многу повеќе: животна школа, место за дружење, извор на нови идеи и храна за духот

Се појави токму кога имамве полни џебови пари - сите пари што сме ги собрале за матурска, што сме ги заработиле како келнери или шанкери во некое од многуте кафулиња што се појавија, што тогаш ни беа интересни; парите што ќе ви ги дадат родителите за на училиште, за кино, за излегување. Се појави, и оттогаш речиси секојдневно живеевме со 'Баги', со луѓето што таму ги среќававме. Се роди ритуалот повремено да листаме по рафтовите со плочи - дури и кога немаш пари за купување, колку да си одбереш нешто за што ќе пекаш, да си дадеш поттик за нова доза штедење. Но, лесно беше. Се заработуваше, а и да е тешко - како да не го правиш тоа? Пред очите ви стои слика што до пред некој месец ви личела неверојатна - плочи за кои само сте можеле да сонувате дека некогаш ќе ги видите во Скопје: некомерцијални изданија, андерграунд етикети. Нешто што до тогаш би можеле да го најдете најблиску во Солун, во „Блоу ап“, веќе го имате во Скопје, во се' попопуларната „Мавровка“. Ви останува само уште да најдете пари.

Го откривме едно (про)летно пладне, 1991-ва, во еден од тесните коридори во „Мавровка“, кој завршуваше со поглед накај „Универзитетска“, веднаш наспроти „Стерна“, местото кое заедно со „Нипон“, на два-триесетина чекори од таму, зад аголот, ни беа нова идеја во скопскиот ноќен живот.

Тогаш го откривме и Манде - Владимир Мандичевски, човекот чиј лик ќе биде неразделен од сликата за „Баги Шоп“, местото што беше поврзано со секое музичко случување во градот. Запознавме човек кој на еден ненаметлив начин успеа да не' плени - човек кој многу знаеше за музиката, со препознатливата питомост, од кого можеше многу да се научи за економијата на новото време, дури и без збор да ви прозбори - само ако ги следите неговите постапки во бизнисот што го започнал. Имал 30 години кога се прекинале системите на поранешната држава, кога веќе немало редовен „дотур“ на музика - нешто многу ги погодувало и дискофилите. Кај да е, некој морало тоа да го направи. Се случило тоа да биде Манде, заедно со Жане, неговата тогашна сопруга - ликовите кои ни останале врежани во спомените на едно убаво време.

Гледајќи наназад, дваесет години подоцна, би можеле да кажеме дека за генерацијата што растеше со 'Баги', колку и да звучи мегаломански или како носталгичарско правење мит од времето на една младост, 'Баги' имаше историска улога. Ако го споделите таквиот впечаток со Манде, ќе ви заблагодари и доблесно ќе праша дали сте сигурни дека не претерувате. Но, таквиот впечаток не му е нешто што првпат го слуша, особено од луѓе од таа генерација, која била блиску до прагот на младоста во времето на раните деведесетти, златното време на 'Баги'.

Владимир Мандичевски - Манде

„Мислам дека 'Баги' беше некаква иницијална, мала иницијална каписла во делот на урбаната музичка алтернативна сцена во градов. Многу млади луѓе во тоа време не знаеја како да ги обединат интересите, не знаеја каде да ги покажат интересите. 'Баги' изигра еден мал дел во тоа. Историски гледано, мислам дека ќе беше убаво приказната да можеше да продолжи и за нови генерации“, се сеќава Манде, денес сопственик на новата „инкарнација“ на „Баги“, агенцијата за комуникации, со истото име и препознатливото куче на логото.

Секој обид да се реконструира сликата за 'Баги Шоп', би бил некомплетен без Тошо Филиповски, ентузијаст-промотор на македонски бендови, сопственик на продавница за музика и некогашен инвентар-лик од 'Баги'. Го замоливме да прочепка низ меморијата.

Тошо Филиповски

„Гледано од денешна перспектива и кажано со денешен речник, 'Баги Шоп' не беше само музичка продавница, иако и тој сегмент од приказната за 'Баги' не смее да се занемари! Приказната за 'Баги Шоп' би ја поделил на 'Баги' одвнатре - самиот 'шоп' и неговата едукативна функција, и 'Баги Шоп' однадвор - масите пред влезот и културолошкиот момент. 'Баги Шоп' одвнатре е 'Баги Шоп' со плочите што се продаваа. Се сеќавам како неколку месеци го убедував Манде да почне да увезува винили од тогаш актуелните дискографски куќи и бендови. Некако успеав, и тој потег подоцна се покажа како многу важен. Под влијание на тие плочи и таа музика се создадоа многу бендови во Скопје, но и почна да созрева една култивирана генерација слушатели и радио новинари, кои многу години потоа ќе бидат клучна публика на многу концерти и водители на многу радио емисии. 'Баги' од надвор, е дружењето што се случуваше пред 'Баги', на првите две маси на 'Стерна'. Е, тие маси, всушност беа еден вид културен центар, многу години пред денешниве таканаречени 'културни центри'. 'Баги Шоп' не беше само Манде, иако Манде беше сопственик и клучна фигура на просторот. 'Баги Шоп' всушност беше еден 'несвесен и непланиран' колектив на луѓе кои го посетуваа 'Баги' секојдневно: 'обични слушатели на музика', уметници, политичари - но и самите музичари. Tие луѓе не доаѓаа во 'Баги Шоп' само да купат музика. Доаѓаа да се напијат кафе, пиво, сок, да поразговараат со истомисленици за најразлични идеи, проекти, бендови. Музиката спојуваше, а 'Баги Шоп' беше 'рскавицита. Низ таквите муабети се родија музичкото списание 'Тротоар', компилацијата 'Македонски документ', ТВ-емисијата 'Досие', 'стотројкашите' ја прифатија идејата за анплагд концерт на ЕКВ, се договараше патување на фестивалот 'Рединг', излегоа првите македонски изданија на касети. Во првата половина од деведесеттите, таму преку ден живееше урбано Скопје“, се сеќава Тошо.

Ако некој ви останал во сеќавањето како голем фан на „Баги Шоп“ и како неисцрпен извор на позитивна пропаганда за „Баги“, Ангела Јовковска - Енџи од „Канал 103“ е меѓу првите што ќе ви се појават пред.

Ангела Јовковска - Енџи

„Јас бев многу мала кога се отвори продавницата, и, што е многу смешно, дека ќе се отвори продавница за плочи, дознав од баба ми, затоа што бевме семејно поврзани со Жане и со Манде. Значењето на 'Баги', според мене, е огромно, затоа што беше првата и долго време едниствена приватна продавница за музика. Најпрвин почнаа со плочи, а подоцна продаваа и дискови, но мене ми се плочите битен сегмент од 'Баги'. Нам - мене и на пријателите - тоа ни беше 'плочара', така ја викавме продавниата. Од таму купувавме плочи и особено битни ни беа 'секнд-хенд' плочите, затоа што се работеше за групи од кои повеќето веќе долго време беа и непостоечки бендови и прилично тешко беше да се најдат нивни изданија, особено оригинали. Многу малку се сеќавам на периодот кога 'Баги' беше на друго место, во ТЦ Беверли Хилс. За мене прва асоцијација за 'Баги' е 'Мавровка' - до 'Нипон'. Беше баш на згодно место - едно од местата каде што излегувавме! Колку и да звучи стегнато, влијанието на 'Баги', од културолошки аспект, е многу битно, затоа што влијаеше на една цела генерација, на неколку последователни генерации млади луѓе, индивидуи кои се развиваа на малку поинаков, малку посамосвесен начин. А, секогаш таа комуникација беше поврзана и со книги - разменуваа книги, разговараа за книги, филмови. Затоа со спомените за 'Баги', од тој период, неразделно поврзана ми е и книжарницата на отворено на Соња Иванова на 'Рекорд'“, се сеќава Енџи.

'Баги Шоп' не успеа да ги преживее борбата со пиратеријата и падот на куповната моќ на луѓето што поминаа убави години таму. Но, кучето од логото продолжува понатаму, потврдувајќи ја крунската поента на Енџи: „'Баги' беше повеќе од обична 'плочара' - беше концепт“.

Текст: Васко Марковски
Фото(монтажа): Ивана Кузмановска

ЗиЗи (топ)

2011-08-09T17:56:00.019+02:00

Место каде што илјадници луѓе, тринаесет години ја дочекуваа зората, секоја можна ноќ. Журки, бе-пеес-двојки, текили.. Место каде што не мораше да бидеш договорен со некого, за да си најдеш добро друштво. Скопски топоним со харизма, и ден-денес, кога веќе го нема

Пред нас е голема приказна, а просторот е толку. Затоа, ве замолуваме, почитувани читатели, простете ни што овојпат ќе бидеме прагматични, без стандардниот стремеж за драмска-структура, без вовед со субјективен однос кон приказната.

1990-та. Време на Анте Марковиќ. Се отвораат приватни фирми, дуќани, бутици - полни со стоки што претходно не ни биле којзнае колку достапни. Нови места за излегување. Имаш пари.. И, кај да е, ќе има војни во соседството. Можеби и кај нас, кој знае..? Наскоро се појави „ЗиЗи“. Оттогаш, колку ли само родители, и, којзнае колку пати, низ дома некогаш изустиле: „Аман веќе со тоа 'ЗиЗи'! Што толку најдовте во него?“.

Но, прашајте ги тие што одеа таму. Дури и денес ќе ви го опишат со истите зборови! За неполни два часа откако им ја пуштивме провокација - фотографија од местото, на Фејсбук - пред „ЗиЗи“ веќе беа наредени - тагнати - стотина луѓе, како некогаш пред „ЗиЗи“, во првите час-два откако ќе отворат. Сфативме дека имаме настан.

„Златни времиња.. дочекани утра.. прибирање дома во шест наутро, кога родителите се подготвуваат за на работа.. убавите деведесетти.. ако сакаш да се видиш со некого, ич не треба да се договараш.. „на пауза“ од ноќно учење, што редовно се отегнуваше до рано наутро.. келнерите - Гоце (Лошиот) и Зоки (Добриот)..“, читаме во коментарите.

Поскавме да чуеме нешто и од прва рака, од човекот кој беше сведок речиси на секоја ноќ помината таму, Зоран Бајо Јанковиќ, кој со долгогодишната животна сопатничка, ди-џеј Вера Јанковиќ, беа таму, во „ЗиЗи“, од првиот ден, во 1990, до последниот, во 2003, кога веќе му било јасно, но никој од пријателите-гости не сакал да верува, дека тој ден ќе ја заклучи вратата на „ЗиЗи“ засекогаш.

Зоран Бајо Јанковиќ

„Почнавме како кафич со маса за билијард. Се договоривме со сопственикот на местото и почнавме да го работиме, со своја музика. Првите гости беа нашите пријатели, другари. Набргу почна да се шири гласот и - 'ЗиЗи' почна да расте“, ни рече Бајо додека пиевме 'старопрамен' во едно од местата во кои денес пушта музика.

Бевме љубопитни за името. Од каде „ZZ Top“? Чувме нешто што дотогаш не сме го знаеле, и загадочно-духовит коментар: „пиљарска работа“.

„Сопственикот на местото има два сина, Зоран и Зафир. До нас веќе беше отворен 'МФ'. Е, сега, 'МФ' било според синовите на газдата, Марин и Филип, па и 'нашиов' газда, сакал такво нешто. И, ми текна! Тогаш ептен бев во филм ' ZZ Top ', а и беа актуелни - само што се појавија на филмот 'Back to The Future'. И, така, му се допадна - се договоривме “, се сеќава Бајо.

Ни откри уште неколку интересни податоци. На пример, временскиот распон, кој се' потешко можеме да го лоцираме, кога ќе се најдеме во муабет за 'ЗиЗи': отворено на 3 септември 1990, официјално затворено на 19 август 2003, во 02.23! Последната песна што свирела: „Killing In The Name“ од Rage Against The Machine. И ден денес низ градот се врти компилациско ЦД со најголемите хитови од музиките од музиките што се пуштаа во „ЗиЗи“. Некогаш сте се прашале колку пари сте оставиле во „ЗиЗи“ во сите тие години, колку пива сте испиле? Еве помош. Според пресметките на Бајо, во тие 13 години, сме испиле повеќе од еден МИЛИОН пива.

Марјан Стојановски - Matz

Ги листаме спомените - коментарите. За Марјан Стојановски - Matz, скопјанец иселен во Јужна Англија, првото нешто што му се појавува пред очи кога ќе се спомне „ЗиЗи“ е Гоце, едната половина од легендарното дуо келнери.

„Мислам дека тој човек немаше ни еден ден одмор земено од 'ЗиЗи', за сите тие години додека работеше. И, што ги правеше препознатливи како место - келнерите во 'ЗиЗи' никогаш не те крадеа“, се сеќава Мац.

Каква беше атмосферата во 'ЗиЗи', живописно ни долови Македонка Димитрова, колешка од „ЗиЗи“ и познаничка од студии. Пардон - обратно!

„Тутма, ама опуштена. Имаше место за сите во турканиците пред вратата, на скалите дури и на околните 'гелендери и жардиниери'. Познати и непознати, сите беа таму. Имаше и момчиња што знаеја да почестат и девојки кои возвраќаа со убава насмевка и пријатен муабет. Ако ни беше страв да си одиме дома, ќе си поседевме да не' осамне и со бурек да го почнеме денот. Е, што безгрижни времиња беа тоа! Таму на врата пуштаа и несредени, и изгужвани, и полупијани - некаде до 11 часот, а потоа сите беа добредојдени, ако некој залутал на друго место. Иако поинакви, луѓето таму зборуваа за книгите до нивните перници, за музиката, за уметноста - и сите тие ми недостигаат во модерните кафиќи!“

Едно од нештата што го правеше „ЗиЗи“ препознатливо, беше музиката, уште од времето кога го откривме, кога во диџејската кабина - на ќошето пред вецето - се' уште се вртеа касети. Што значеше тоа, се обиде да ни долови Тина Иванова, новинар и музички критичар, соборец од „ЗиЗи“.

Тина Иванова

„Добрата музика, секако, го правеше 'ЗиЗи' посебен. Таму се учеше, всушност, за новите ствари, ама таму се одеше најмногу заради луѓето. Имаше синергија - иако го мразам овој збор - ама тие што одеа таму беа стварно блиски со идеите, сфаќањата, вкусовите. Затоа, и сам да отидеш, па и да си жена (девојка) - не само што не беше страшно, туку беше и добро, зашто можеше да се приклучиш во секое друштво и да ти биде супер. Речиси се знаевме. Можеше да отидеш и без скршен динар - сигурно ќе се најдеше некој да те части пиво. Tогаш не беше ни скапо“, се сеќава Тина.

Крајот на приказната му го препуштаме Бојан Перин, театарски и радио продуцент, човекот што го испил последното пиво во „ЗиЗи“. Заради автентичност и зачувување на изразот, и, од почит кон официјалниот јазик на „ЗиЗи“, го замолуваме лекторот да ни допушти оваа случка да биде пренесена изворно, на скопски, нелекторирано.

Бојан Перин

„Едно сабајле, околу 12 на пладне, се појавив по некоја си работа во ТЦ Беверли. Појма немав дека истиот ден 'ЗиЗи' се затвора, за стално. Ја завршив работата што ја завршив, и си реков - ај на такси станица пред 'Аполон'. По пат поминав пред 'ЗиЗи' - забележав дека е отоврено, необично во тоа време на денот. Коа, ете ти го, искача Бајо.
- Здраво! - (Ја)
- Здраво! - (Бајо)
- Што правиш бе? - викам.
- Еве, се селам! - вика Бајо.
- Кај се селиш, бе, несреќо? - (Ја)
- Си одам. Ни забранија да работиме после 00 часот. - (Бајо)
- И што сеа? Нема више 'ЗиЗи'? - (Ја)
Бајо, ко што го дал Господ - богат на вокабулар - вели кратко и отсечно: НЕ! Во тој момент ја извади последната гајба, во која имаше само две останати пива, топли, никакви!
- Еве, ова се последните две пива у 'ЗиЗи'! Сакаш да пиеме по едно? - (Бајо)
- Нормално! - (Ја)
Во моментот не ни помислував дека ТОА е навистина последното пиво во 'ЗиЗи'! Не му верував. Мислев дека ќе се среди некако работата. Не ми беше ни за верување дека институција од тиопот на 'ЗиЗи' може да се затвори. Испадна навистина последно. За жал.
Многу ми е драго што бев дел од 'ЗиЗи'. Тоа е дел од историјата на овој град и искрено се надевам дека еден ден повторно ќе го достигнеме нивото на ноќен живот кое го имавме тогаш. Со сите свои глупости кои ги носеше, 'ЗиЗи' му носеше среќа на овој град!“.

Пишува: Васко Марковски
Фотомонтажа: Ивана Кузмановска

Дане Капевски

2011-07-26T14:23:00.005+02:00

Неговиот бенд бил првиот хард рок и хеви метал состав во Македонија. Заминал за Германија, изградил кариера како уметник со исклучително ценет потпис, препознатлив по ОТО, гигантскиот маж од железо од отпад

Името на групата „Карамела“, ни беше позната по Митко Сокол Мустачки, кој имаше огромна збирка на музички видеа. Понекогаш ќе извадеше тезга на концертите во МКЦ - прилика да си купите видео од концерт на некоја група што ви била важна во животот - а, подоцна водеше емисија на телевизија, за „старите добри времиња“. Од музиката на „Карамела“ во сеќавањето останало само едно видео, снимено во холот на некој од факултетите на Бит-пазар, кое беше единственото нешто што ни создаваше некаква слика колку да знаеме за групата кога некој ќе ја спомнеше. Ја знаевме само како дамнешна хард енд хеви група, чија поента не успеа некако да допре до нас, генерациите кои го откривале рокенролот подоцна. Приликата да ги слушнеме повнимателно ја добивме во последниве година-две, кога од некаде се појави mp3 запис од една нивна песна, „Пријателке“. Дури тогаш можевме потемелно да ја насетиме нивната различност меѓу музиките на нивното време - доцните седумдесетти - раните осумдесетти - хард рок - хеви метал, со необични текстови кои речиси директно зборуваат за секс.

Патот, неодамна не' однесе во кафулето зад „Свети Димитрија“, некогашно „Виктор-Викторија“, местото каде што се собираат музичари и уметници од таа генерација, шеесеттите-седумдесеттите години од минатиот век. Таму го запознавме Дане.

Веќе ни го беа посочиле како интересен лик - „Дане од Карамела“ - кој заминал во Германија, пред околу 25 години, уметник, живеел од уметност во негое гратче во Вестфалија. Таму се нашле со Тонка, пејачот на „Карамела“, решиле таму да ја реоформат групата, снимале албуми, свиреле пред германска публика, добро им одело. Неодамна решил да се врати во Македонија. Си купил дрвена куќа на Матка, таму, меѓу карпите, нашол место какво што барал, за да може на раат да живее, да слика, да прави скулптури, да свири.

„Ве чекам на Матка“, ни рече Дане на разделбата од средбата кога се запознавме.

Не пречека пред дрвената куќа со натпис „Ranč Valeska .SK.“, кон која не' упати патоказот на кој требаше да внимаваме. Веднаш под натписот - воловски глави. Кога ќе погледнете одблизу - изработени од неговиот омилен материјал - железни предмети од отпад, какви што беа многу од неговите дела што ќе ви се појават кога ќе пребарате нешто за него на интернет. Од истиот материјал е и железната девојка, што ќе ве пречека во дворот.

Дане ве пречекува со спонтаност, како веќе да се познавате. Седнуваме на масата под тремот. Амбиентот отсетува на музичко студио на отворено: лаптоп, микрофон, пуштена музика.. Набргу пред нас беа пивата, со коментар за старата мака, за која веќе имавме чуено - во Македонија не се продаваат гајби; во главата има идеја за дело што сака да го направи од гајби за пиво.

Бараме спонтан начин да го почнеме муабетот. Од каде да почнеме? Од „Карамела“, од Германија, од „Ото“ - гигантската скулптура од железни предмети, за која веќе бевме слушале и која не изненади кога просурфавме на Јутјуб, висока 13 метри, која му донела голема слава во Германија. Или, да зборуваме за тоа како живее во Германија, за амбиентот во неговото ателје-студио, кое го видовме на еден документарец за него, во кој во три минути требаше да каже приказна за него и за неговата уметност.

„Да кажам што е уметноста.. во три минути? Вие мора да сте луди!“, ќе одговори Дане со неговата специфична духовитост која штотуку почнавме да ја откриваме.

На масата набргу беа дебели албуми со исечоци од текстовите што за него ги објавувале весниците во Германија, фото-албуми од Барбадос, каде што повремено живеел, каде што купил дрвена куќа, барајќи нов амбиент за создавање уметност, слично како сега, на Матка.

„Жал ми е што никако не успеав да се сретнам со Еди Грант! Ми рекоа дека ми бил комшија, но, се' се погодува да бидеме таму во различно време“, ни рече Дане, подавајќи го албумот, отворен на страницата со неговата куќа - пред да ја купи и потоа, некогаш и денес.

Неговиот пат по светот почнал во Робово, село кај Пехчево, каде што се родил. Растел во Радовиш, една од станиците каде што ги носела службата на татко му. Средношколските денови ги поминал во Скопје, учел средно Уметничко, кога почнал да се интересира и за рокенрол и се претставил со првата изложба, 1975. Рокенролот и хипи-движењето биле години на жестоки крстопати и искушенија, но и години на зреење. Бил прв на ранг-листата на приемниот испит на Факултетот за ликовна уметност во Белград, меѓу илјадници кандидати. По последната југословенска турнеја на „Карамела“, решил да замине. Оттогаш, живеел во Германија, каде што најмногу се задржал; во Англија, каде што докторирал ѕидно сликарство; Белгија, Холандија, Барбадос, Америка, Јапонија, Кореја, Хонг Конг.. По 25 години, е повторно тука и, како што вели, му останува само да слика и да им ги испраќа сликите на неговите менаџери.

„Сакам да им го пренесам моето искуство на младите уметници. Треба да сфатат дека највжното е да се најдат себеси, а не да заглават во сопственото знаење. Мислат дека знаат да насликаат - одлично ќе ги научат техниките, но - не знаат дека најважното е да се најдат себеси. Мене не ми треба да дојдам блиску до сликата, за да го видам потписот, за да разберам дека тоа е слика од Пикасо. Пикасо се познава од 100 метри. Сликарството е најдобрата уметност од сите уметности на светот, затоа што не е преводлива. Не и' треба преведувач - во секоја земја - егзистира. Наместо да отворам изложба во Германија и да пијам шампањ, ќе отворам изложба во Јапонија и ќе се напијам саке и - толку е. Од уметност може да се живее секаде. Најважното е да се најдеш себеси. А, секоја тема е интересна. Можеш цел живот да сликаш 'Скопско пиво', но, најпрвин треба да се најдеш себеси, сопствениот израз. Тоа сакам да им го пренесам. Или ќе ме тепаат, или ќе ме сакаат. Такво е и моето име, Да-Не“, го слушаме темпераментниот соговорник.

ОТТО

Разговараме за тематиката, за техниките, за музиката.. Како илустрација во разговорот, покажува едно огромно платно во дворот - слика на која се' уште работи. Го препознаваме еротизмот од стиховите на „Пријателке“, од текстовите на „Карамела“ - македонската, и германската, што допрва ќе ги откриеме.

Главното што го движи неговиот темперамент е желбата да се проба во вештините што не ги владее. Така се случил и „Ото“. Еден ден нацртал големо стапало. На два метра од него - уште едно. На ум веќе имал нешто. Само си рекол - ова се стапалата, биди висок колку што ќе бидеш. Од стапалата почнале да се извишуваат нозе, од нозете - другите делови на телото. Го растел две години, од 1994 до 1996. За гигантската скулптура почнале да дознаваат и љубопитните жители на градчето во кое живеел, Реда-Виденбрук. Биле љубопитни, но, сакале да дадат и личен придонес, да овековечат нешто свое во него.

„Еден ден дојде еден дечко со браник од 'рено 4'. Ме замоли ако може да го вградам во Ото. Го прашав зошто му е толку важен браникот? Ми рече - во тоа 'рено 4' првпат имав секс. Тој браник сега е дел од едната плешка. Друг пат дојде една бабичка, со едно лажиче. Ја прашав зошто сака да го вградам во него? Рече, со тоа лажиче ја хранеле кога била многу болна и оздравела. Пред да го направам Ото, требаше да објаснувам каде е градот во кој живеам. Сега, лесно го наоѓаат. Ќе кажат - таму, кај големиот човек од железо“

Ангел Ситновски - Бојс
(Фото: Ивана Кузмановска)

Ако не го познавате неговото творештво, неговата големина нема лесно да ја забележите. Иако е уметник кој има свој пазар во Германија и редовни обврски кон неговите галеристи, креативец кој, како што вели - два пати во животот бил милионер, но знае да живее и кога нема ни за цигари. Неговата појава е ненаметлива и, ако не го познавате, би можеле да помислите дека е еден обичен олд-рокер од Скопје, кој можеби и нема многу идеја што да прави со себе во животот - слика, сосем спротивна од таа што ќе ви ја кажат за него пријателите, луѓето што веќе долго го познаваат.

„Дане најпрвин го запознав како музичар, дури подоцна како сликар. 'Карамела' беа на врвот, со 'Леб и сол' и 'Ден за ден'. Беа под влијание на 'Дип парпл' и 'Лед Цепелин', но, не ги следеа слепо. Беа имаа своја публика и интересни текстови. Во сликарството е навистина препознатлив и е успешен во многу техники. Мислам дека најуникатното и најинтересното во тоа што го прави, се скулптурите што ги прави од старо железо. Одличен другар“, вели Ангел Ситновски - Бојс, дискофил, архитект и дипломиран ликовен педагог.

Зоран Павловски - Зоко 903-та
(Фото: Ивана Кузмановска)

За Зоран Павловски - Зоко, виртуозниот гитарист на некогашниот култен бенд „Република 903-та“, Дане е вонсериски човек, со восхитувачка креативна енергија.

„Дане е човек што успеал да живее од тоа што му е хоби, на некој начин, што е многу тешко. Лично јас, два-три пати сум доаѓал на раскрсница - дали да продолжам да свирам, да бидам музичар, или да станам машински инженер. Дане е сликар - уметник и скулптор и тоа го истера со сите ризици, со се'. Јас лично не можам да кажам колку е успешен како уметник - не сум компетентен, но кажаа во Германија, земја каде што не поминува блеф - ако успееш таму, значи навистина вредиш - таму се ценат вистински вредности. Како човек, Дане е навистина вонсериски. Си тера, буквално, како што сака. Не го интересира кој што ќе каже за него и во него има толку многу креативна енергија што малку му е сликањето, дури и свири. Тоа што му останува вишок од едното, го троши во другото. Тотално неконвенционален. Како музичар, интересно е што најпрвин посака да свири бас. Обично секој сака најпрвин да свири соло - но, тој рече: јас сакам да свирам бас! - што е чудно! Но, Иако свиревме и двајцата, ние, пред се', бевме другари“, се сеќава Зоко.

Милош Коџоман - Коџоман Втори
(Фото: Ивана Кузмановска)

Македонскиот сликар Милош Коџоман - Коџоман Втори, е пријател на Дане од времето на хипи-колониите на Пчиња, време кога Коџоман се претставил со контраверзната изложба „Дрога“, забранета првиот ден по отворањето.

„Дане Капевски е човек од таа тогашна идеологија и авангарда, кој го ставам веднаш до мене. По години е нешто помлад од мене, но во творештвото тоа ништо не значи, што Дане го докажа со својот витализам. Тој е човек - перпетум мобиле. Јас до сега не сум сретнал таква витална сетворечка личност - музичар, вајар, сликар, прави објекти, чуда. И, таа тензија него го држи веќе едно 35 години, што се среќава многу ретко кај авторите. Вообичаено авторите имаат падови, успони, па повторно падови, но, кај него има една тензија што држи. Неверојатна креативна тензија, докажан автор во Германија, и што е најинтересно од се', тој сега се повлече од цивилизација, која веројатно ја изгустирал, и се повлече на Матка, за да може 24 часа во денот да се занимава со творештво, како еден современ Пол Гоген или Ван Гог. Исклучително многу го ценам“, вели Коџоман Втори.

Каков е неговиот темперамент, неговата животна енергија, креативната тензија за која зборува Коџоман, можеби најдобро кажува одговорот кој го кажува кога некој ќе го праша која слика му е најдрага:

„Најдрага ми е таа што не сум ја направил, што ми е овде - во главата. Сите други сум ги видел“.

текст: Васко Марковски
фотографии: Васко Марковски, Ивана Кузмановска

Кљок

2011-07-12T10:50:00.006+02:00

Фото: Андреј Гиновски

Неговата фризерница во скопски Мичурин, поставила нови стандарди: берберниците 'пред и по Кљок'. Помодерна од многу кафетерии во градот. Човек без кој, велат, не може да се состави листа на фаци-легенди. Лик од бекстејџ екипата на 'Леб и сол' и мајстор на усна хармоника

Многумина ни беа нафрлиле дека порано или подоцна ќе треба една епизода од серијалот да му посветиме на Кљок, човекот за чија фризерница во Мичурин многу сме слушале. Но, не го спомнуваа само по фризерницата. Многумина ќе ви кажат дека е неизбежен и како битна фаца од екипата на „Леб и сол“, како човек кој бил вештиот светло-мајстор на групата во тие „партизански“ времиња, кога немало професионална светло-опрема, па се снаоѓале со обоени светилки и неколку прекинувачи. Пријателите ќе ви го опишат како човек со специфичен хумор, уникатни досетки и необична дикција - „каква што му е дикцијата кога свири на усна армоника“, ќе ви речат некои од нив, откривајќи уште еден интересен детаљ за него.

Знаевме дека кога-тогаш ќе го побараме. Чекавме да созрее моментот.

„Фризерајството во Македонија
би можело да се подели на
фризерници пред и по Кљок“,
Здравко Ситновски - Ситна

Клопчето на приказната почнавме да ја одмотуваме со хипи-рок легендата Здравко Ситновски - Ситна, со кого другаруваат веќе 44 години. Се запознале во 1968, кога биле средношколци, во ЕМУЦ, во Автокоманда. Ситна учел електро, Кљок - машински 'смер'. Ги запознал заедничкиот другар Ринго и - оттогаш почнало се': „играње баскет и фудбал, патувања по спортски турнири, хипи-имиџ, игранки, собирање плочи“. Се оформуваат „Леб и сол“, 1976. И двајцата ќе станат дел од екипата. Ситна со микс-пултот и инсталациите, Кљок - светло мајстор. Поминале многу километри и многу концерти заедно. Шпартале по цела тогашна Југославија - патувања од кои и ден денес имаат да ви раскажат многу анегдоти. Возејќи илјадници километри со бучното „тамче“ со опремата, почнал да свири на усна хармоника, прикачена со жица за главата - само тоа можело да биде погласно од бучавата во кабината на камионот.

„Беше фаца како Џими Хендрикс - со брада и со раштркана коса, кога не' бркаа милиции. Откачен. Извонреден другар. Редовен на концерти, изложби, ревии. Кучкар.. секогаш си чува некое животинче.. инаку, е голем мераклија нешто да си чепка.. кога нема муштерии си го уредува паркот, си коси трева.. паркот му е секогаш наводенет, со убава трева, со живи огради, исчистено. Инаку, многу добро свири усна армоника. Секогаш со себе носи барем две-три и секогаш кога ќе му се погоди расположението, знае да извади некоја и да засвири. Се случи на еден концерт на 'Леб и сол', во Хрватска.. беше договорено да свират два саати, но немаа репертоар. Тогаш улета Кљок и спаси ситуација“, ни рече Ситна.

„Артот е присутен во дизајнот
на фризерницата и, што е за
мене најважно, музиката ја
пушта на стариот грамофон,
од плочите што ги сочувал“,
Бодан Арсовски

За Бодан Арсовски, басистот на 'Леб и сол', Љупчо Богдановски - Кљок е драг пријател со богата, емотивна душа, член на фамилијата „Леб и сол“ и голем другар кој бил тука да му помогне секогаш кога ќе бил во неволја. Се знаат од 'далечната' 1977 година, кога Кљок ја прифатил понудата да биде човек одговорен за осветлувањето на концертите. До токлку верувал во групата, што решил да си даде отказ во 'Железара'.

„Патувавме насекаде и бевме извонредна екипа. Нашата заедничка појава така влијаеше на околината, што луѓето се вртеа по нас. Изгледавме некако мистично и многу професионално. Кљок во џебот секогаш имаше усна хармоника. На првата Јадранска турнеја, во 1979, беше договорено да одржиме концерт во месноста Кистање во Хрватска. Требаше да свириме повеќе од два часа, но немавме толкав репертоар. Решивме да отсвириме и неколку блуз и рок стандарди. Тогаш Кљок излезе со неговата усна хармоника и ја подигна атмосферата во публиката. За среќа, нашиот петти член, Братислав Зафировски - Брацо го сними целиот сето тоа, така што настапот остана остана забележан засекогаш. Во 1985, кога ја работевме музиката за театарската претстава 'Среќна Нова 1949', повторно го повикавме Кљок. Неколку од тие композиции се на албумот 'Звучни зид'“, се сеќава Бодан.

Дуќанот на Кљок, како што ќе ви кажат луѓето што знаат за „Кљок“ од поодамна, бил место што го сменило поимањето за тоа како треба да изгледа една берберница или фризерница. Во него го вградил секоја убава идеја што ја стекнал шетајќи по многуте градови на турнеите со „Леб и сол“. Местото било „уникатно и револуционерно“ - уредено како кафуле, со телевизори на кои се пуштало снимена програма од Ем-Ти-Ви и снимени натпревари од НБА лигата. Тетратката со закажани термини била секогаш однапред пополнета и било тешко да се најде ред. 'Откаченоста' на местото ве пречекувала уште од прагот, со необичните кваки на влезната работа. Преку МТВ и НБА почнале да доаѓаат и новите фризури, до тоташ невидени.

„Модерното фризерајство во Македонија почнува од 'Кљок'. Кога почина татко му реков да не го напушта дуќанот, дека нема иднина во тоа што го работевме тогаш. Така се роди таа идеја, го направивме дуќанот во стил на кафуле, бутик - со телевизори, со кафемат, со пијачки, со тревник надвор, со сите салтанати. До тогаш берберниците беа, се знаеше - три четири календари од голи женски и фудбалери, клупата, ќумбето и - маалски муабет. Кај него почнаа да доаѓаат и женски и машки. Сите славни имиња од Македонија беа негови муштерии, да не ги набројувам. Кога ќе му дојдат деца во дуќан - секогаш има бонбонче, чоколадо, мастики да ги послужи. Повеќето од младите фризери и фризерки, стартуваа кај него и од него го научија занаетот, како треба да изгледа современото фризерајство и берберство во Македонија“, вели Ситна.

Како што ни рекоа пријателите, Бодан бил една од тогашните битни фаци поради кои кај Кљок доаѓале да се потстрижуваат многу луѓе - и девојки! - што немале прилика на друго место да го видат одблиску. И денес, Бодан е чест гостин во дуќанот на Кљок, сега во Тафталиџе.

„Живеам блиску до неговиот денешен салон, па ја имам таа среќа да можам често да го посетувам. Кљок има посебен вкус. Артот е присутен во дизајнот на фризерницата и, што е за мене најважно, музиката ја пушта на стариот грамофон, од плочите што ги сочувал, така што, кога ми ја средува косата, имам можност во раце да ги разгледувам омотниците и да го слушам 'крцкањето' од старите плочи. По тоа следуваат кафенце и муабети за животот и новостите во Скопје. Често пати ќе налета некој наш заедничи пријател, па остануваме и подолго во разговори и слушање музика“, вели Бодан.

„Неговиот дуќан изгледаше
помодерно од која било
кафетерија во градот. Беше
фризерница која имаше една
тренд-сетерска димензија“,
Влатко Милев

За Влатко Милев, пријател, сопственик на гостилницата „Лира“ и клуб ресторанот „МКЦ“, фризерницата на Кљок била место кое што ги диктирало голем дел од стилските трендови во Скопје.

„Пред околу петнаесет-дваесет години, неговиот дуќан изгледаше помодерно од која било кафетерија во градот. Таму се случуваа луѓе, настани, музика, хумор. Едноставно, во тоа време таа фризерница имаше една тренд-сетерска димензија, во позитивен контекст. Во старите времиња, берберниците имале стратешко место во чаршијата. Таму се слушале сите чаршиски муабети, од најинтимни драми до нај-трач муабети, кои се дистрибуирале со интернет-брзина. Се кроеле сериозни политики, се договарале зделки.. Гледано од страна, биле места каде што можеш да направиш мал милион филмски сценарија. Во поново време, во една многу нова димензија тоа се случуваше кај Кљок“, ни рече Влатко.

Разговорот со Кљок е посебно искуство. Токму како што велат неговите пријатели - најпрвин сте збунети, малку подоцна почнувате да го сфаќате неговиот хумор, а кога ќе си заминете од првата средба, се туфкате што не сте го запознале порано. Pleased to meet you, мајсторе!

Алфонсо

2011-05-18T11:24:00.000+02:00

Би можеле без око да ни трепне да го прогласиме за 'најелегантниот човек во Скопје'. И, би можеле со леснотија да кажеме дека нема човек што бил во Скопје, а не го видел. Нема човек што не го познава шармантниот Алфонсо од Шутка

Мора да сте го виделе низ градот. Човек не може човек да не го забележи. Eлегантен, со очигледен шарм, љубезен со секој што ќе му пријде. Сме го гледале на телевизиите од Шуто Оризари, во филмовите на Емир Кустурица, во духовитиот документарец „Шампионите од Шутка“. Официјалното име му е Рефет Сулејман. Го викале и Тарзан, Роки и со многу други имиња под кои настапувал. Но, сите го знаат како „Алфонсо“, прекарот што го добил според славниот Алфонсо од мегапопуларната серија „Касандра“. Но, едно не' збуни. До „Шампионите од Шутка“, само него го знаевме како Алфонсо, но, таму беше претставен како „чичко Рефет“, шампион на чија трпеза за Ѓурѓовден принесуваат најквалитетните јагниња во Шутка и како голем љубител на дискотеките, еден од најелегантните луѓе во Шуто Оризари, кој претпочита да се дружи со младите. Каде има музика и журка - таму е тој.

Го сретнавме неодамна, на неговото место, на Плоштад Македонија. Дотеран како и секогаш - блеснат во бело одело. Веднаш се согласи дека и нему ми е местото во „Урбаните легенди“. Го прашавме каде да го најдеме - ни одговори едноставно и дециднo: „Секој ден, од десет до еден, сум во 'Пелистер'. Тука ќе ме најдете“.

Така и беше. Веќе сме таму во ресторанот што ни го посочи. Не поминаа ни пет минути - се појави. Дотеран, елегантен во секој поглед, насочен кон масата за која ни рекоа дека е „неговата“.

Иван Стојановски - Зупче
(Фото: Ивана Кузмановска)

„Нема да ве излажам ако ви кажам дека можеме часовниците да си ги наместиме по него. Си има ритуал - секое утро во девет и триесет е тука, на кафе со шлаг, имаме специјален филџан за него - само тој пие од таков - шлаг до горе, со чоколаден прелив, и - чаша вода со лимунче. Тоа му е секој ден. Кога ќе дојде, нема потреба келнерката да отиде да го праша што треба, туку си се знае. И, што е добро - и јас би го служел - секогаш остава бакшиш“, ни рече со насмевка Иван Стојановски - Зупче, менаџер во ресторанот „Пелистер“, долгогодишен пријател на Алфонсо, додека се распрашувавме каде да го најдеме.

Веднаш ќе ја почувствувате ведрината. Ќе ве поздрави срдечно, со манири и нека не ве чуди ако уште со второто среќавање ги отвори прегратките да ве изгушка. Така беше и овојпат.

„Мислам дека го познаваат 99 проценти од гостите што доаѓаат во ресторанот. Едно што ми се допаѓа кај него е што во недела никогаш не доаѓа во ресторанот - си е посветен на фамилијата. Насмеан, ведар, комуникативен со гостите, секогаш добронамерен - еден од најпозитивните личности што влегуваат во ресторанот. Секогаш е различно дотеран, испеглан. Секој ден е во различно одело, испеглан, дотеран - вистински господин. Секој што ќе дојде, му приоѓа да се поздрави со него. Стари, млади - доаѓаат да се изгушкаат, му бараат автограм, се сликаат со него. Лично сум сведок на неколку интервјуа што со него ги правеле странски новинари. Во ресторанот него го чувствувам како домаќин, не како гостин. Се случува да дојдат група луѓе, да нема место - ќе стане, ќе им го отстапи местото и ќе си седне на шанк“, ни рече Иван, давајќи го воведот.

Со Алфонсо се запознале на снимањето на „Дом за бесење“, каде што требало да настапи Иван, како статист, како дете од Чаир кој знае да зборува и ромски.

„Уште веднаш ме воодушеви со неговиот настап, со начинот на танцување, движењето пред камера“, ни рече Иван на крајот од воведот.

Почнуваме со провокативното прашање: „Од БТР и Шутел вас ве знаевме како Алфонсо, но на 'Шампионите' видовме друг. Кој е вистинскиот Алфонсо?“. Ни одговори самоуверено и енергично - со жар во очите што ретко се наоѓа кај човек на 81 година.

„Други легенди како мене нема. Сите ми признаваат. Велат: ти си популарен, најчесен, најдотеран и најмодерен - од тебе нема помодерен, во Македонија и во Европа. И сите млади се со мене. И ги сакам како моите внуци - имам 30 внуци. Другиот Алфонсо? Тој беше џамбаз (починал.). Ќе купи стара облека, ја пере, ја пегла - ја препродава. Јас се' што имам - се' е марка. Имам син - триесет години е во Париз. Имам друг син во Холандија, имам во Белгија и имам две ќерки во Виена. Имам 65 одела, разни кошули, разни вратоврски - сто, цел шкаф со чевли“.

Фото: Ивана Кузмановска

За себе вели дека „фала Богу“ е „пензионер со голема пензија“, па не штеди пари за облека, имиџ и градско живеење. Сето тоа, како што вели, му враќа повеќекратно. Секојдневните ритуали, секојдневните контакти со луѓето - пред се' младите - прават да биде тоа што е: уникатен лик од градот, господин како животна определба, вечно млад во духот.

„Никогаш не сум бил на лекар. Се дружам со младите. Тука, на масиве, ќе видите, има и мои врсници, но, не ми се седи со стари. Муабетот на тие маси е тажен. Радоста на животот е со младите. И, човек мора да внимава на себе - на облеката, на хигиената, како се однесува со луѓето. Мене ми е тоа многу важно - да бидам секој ден убаво избричен, избањат - скоро секој ден се бричам по два пати, понекогаш - и по три пати. Сум одел во Париз и таму многу сум научил - на женско да бакнеш рака, со машко се ракуваш. Затоа само јас можам да бидам Алфонсо“, ни рече, додека ги листавме исечоците од весниците што пишувале за него и албумот со фотографии од филмските снимања, што ги носи секогаш со себе.

Муарем Рамуш - Цирко

За Муарем Рамуш - Цирко, препознатливиот лик од ТВ Шутел, Алфонсо е скопски "ентериер и екстериер", фаца без која не може да се замисли скопското секојдневие.

„Со неговиот вечно млад дух и задолжителниот имиџ, Алфонсо е една од ретките препознатливи скопски фаци. Има ли некој што не ги знае неговата униформа - бело сако, бели панталони и контра колор вратоврска, со златниот ланец задолжително ставен на видно место, над кошулата; неговите очила за сонце; неговото задолжително кафе во 'Дал Мет Фу' и неговото кибицирање млади девојчиња, на кои никогаш не им пришол на вулгарен, манијачки или педофилски начин, туку секогаш, онака, шмекерски, презентирајќи ги на негов својствен начин манирите од бон-тон и шарм на париска култура, кои ги научил во Париз? Со Алфонсо лично се знам повеќе од 10 години од нашите скечеви и претстави и би можел да кажам безброј хумористични анегдоти од дружењето со него. Вистинска урбана легенда“, ни рече Цирко.

Каков џентлмен е Алфонсо, се обиде да ни долови новинарката Валентина Ѓорѓиевска, долгогодишна пријателка, која од него го научила дневниот ритуал на пиење капучино.

Валентина Ѓорѓиевска - Парго

„Алфонсо, и да сакаш, не можеш да не го забележиш и да го одминеш. Тој е актер-натуршчик и посебна фаца, кој пленува со својата оригиналност, широко отворена ромска душа и интернационален дух. Обожувам да седнам во центарот на градот и да испијам кафе со него. Алфонсо е пример дека можеш да бидеш свој и среќен во околината во која живееш, дека годините не се важни ако сакаш да оствариш некоја своја скриена амбиција - како што тој дебитирал на филм во поодминати години - дека бонтонот и џентлменството можат да бидат одлика на секој човек, доколку тој самиот сака. Накусо кажано, тој човек, по сите основи - има пријателски однос кон животот“.

Средбите со Алфонсо се секогаш такви. Дајте си прилика. Ќе му пријдете, ќе му укажете малку внимание и ќе си заминете со убаво чувство. И најмалото внимание, секогаш ви е возвратено со поголема доза убави зборови, со ситни гестови што прават да се чувствувате убаво.

Чинарот

2011-05-03T20:04:00.000+02:00

Фото: Милан Стрезовски

За биолозите, тоа е стариот охридски platanus orientalis..За охриѓани - Чинарон! - место каде што поминале и поминуваат голем дел од животот,дрво што има да ви раскаже 1.100 години историја

Охридскиот чинар. Дрво за кое нема конвенционален опис. Обидувајќисе да го најдеме, пред очи ни доаѓа учителката од прво до четврто, велејќи декатоа дрво е толку големо, што би требало сите деца од одделението да се фатиме зараце околу него за да го опколиме. И, навистина. Уште од деца сме го доживувалекако нешто нереално. Како е можно да постои толку големо дрво!? И, како е можнонешто на светов толку долго да живее? Колкав е неговиот габарит, ќе сфатите когаќе почнете да чепкате по записите, по уметничките дела или да ги барате луѓето штонекогаш го проучувале, секој од свој специфичен агол на интерес. Прашајте во Охридкои се тие и - речиси сите ќе ве упатат кон неколкумина страстни вљубеници во чинарот:публицистот Никола Бошале, шумарскиот инженер Владо Бојаџи, сликарот Славко Упевчеили новинарот Владо Жура.

Приказната ја почнуваме со Владо Бојаџи, човек кој ја следелбиолошката историја на Чинарот, основач на Националиот парк „Галичица“. Во еденразговор за Чинарот, ни рече дека му е веќе смачено да зборува за гигантското дрвоод Охрид. Како еден од луѓето што најдобро го познаваат Чинарот, којзнае колку патибил прашан за мислење што да се направи за да се спаси старото дрво, но, бирократијатабила пожилава и поиздржлива од идеите и желбите.

„Според преданијата и според

дебелината на стеблото,

претпоставуваме дека бил

засаден пред околу 1.100

години“, Владо Бојаџи

„Чинарот е многу значаен споменик на природата, исклучителенпример на дрво од родот платанус ориенталис, околу кое се случувале важни историскинастани, заштитено со закон во 1967 година. Платанус ориенталис е вид кој доброуспева на влажна подлога, што го прави Охрид идеално место за развој на дрвјатаод овој вид. Има разни претпоставки за староста на дрвото, но таа не може да сеизмери според стандардните методи, зашто дрвото е распукано и не можат да се извадатчивии за да се избројат годовите. Според преданијата и според дебелината на стеблото,претпоставуваме дека било засаден пред околу 1.100 години“, ни рече Бојаџи.

За Славко Упевче, академски сликар, ликовен хроничар на градот,чинарот е мотив на кој многу често се навраќа во неговите 40 години сликарска кариера.Го овековечил чинарот во разни периоди од неговото постоење, на кои бил сведок,или ги реконструирал анализирајќи стари фотографии - не може да се сети колку патиго насликал.

Славко Упевче, академски сликар, ликовен
хроничар на Охрид. Не може да се сети
колку пати и во колку различни периоди
го насликал чинарот

"Чинарот е симбол на градот. Од таму се почнувало и тамусе завршувало. Таму почнувал и таму завршувал животот. Ги испраќал умрените предда ги однесат во црква и бил местото каде што се објавувало умирањето, каде штосе закачуваа некролозите. Според легендите, Чинарот го засадил Свети Климент - Охридски.Чинарот бил стожер на градот Охрид. Се' што се случувало, се случувало во тој дел,околу Чинарот. Градот тогаш бил мал - оваа улица од Чинарот до пристаништето. Тукасе собирале луѓето што бараат работа и луѓето што барале работници. За што и датребало - за копање лозје, за орање нива, за малтерисување, за ѕидање - најчестатареченица била: 'Ќе се најме кај чинарот!' Во времето на Отоманската империја, поднеговите сенки се родила кафеаната Теферич, овековечена во една слика на Лазар Личеноски.Го сликале многумина - Вангел Коџоман, Јоне Симонче, Вангел Наумоски. Григор Прличевго споменува во автобиографијата како место каде што како дете продавал црници зада заработи пари. Чинарот бил стожер на градот, од кој се' почнувало и се' завршувало- место каде што се случувале сите големи историски настани во градот!", нирече Упевче.

Чинарот. Славко Упевче.

Чинарот е неизбежен дел од меморијата и на помладата генерацијаохриѓани. За Јане Секуловски, охриѓанец, кој десетина години работи како менаџерна финансиски ризици во Софија, чинарот е „симбол на историја, трајност, постојаност,вера и дух“.

"Охрид има неколку чинари. Денес, едниот од нив, најголемиот,е споменик, а, другите два се автобуски постојки. Претпоставувам, во минатото ситебиле места околу кои луѓето се собирале и разговарале. Замислете колку луѓе и историипоминале! Иделе нови и нови, седеле и си зборувале, а тој си слушал и си стареел.Помисли само што се знае тој чинар! Колку ли филмови ќе ви се свртат во главата!?Кога бев мал, чинарот ни беше главното собиралиште. Беше сосем природно да се рече:'Ало, кај ќе се видиме после?' - 'Кај Чинарон!'. Секогаш ми бил како трн во око- не можеш да не го забележиш. Преку ден таму си седеа пензионери, под сенка, сиго минуваа времето во разговори, играа табла и шах. Како деца, секогаш кога ќе сеизморевме од возење велосипеди, застанувавме покрај чинарите, посебно кај тој вцентар, да се одмориме, да се напиеме вода. Гледано од дистанца, сфаќам дека чинаротсекогаш имал дејство на магнет - те привлекува да застанеш малку до него, да седнеш,да се одмориш, демек - и тој да те види од близу што чоек си. Кога е млад, човеки не размислува многу за таквите ретки, убави работи околу него. Охрид има многуубавини - Чинарот е една од нив. Но, тоа го сфаќам дури сега, кога не сум близу",ни раскажа Јане.

„Чинарон ни е ко Робокап“, Александар Колов

Разговорот со Александар Колов, охриѓанец кој работи како веб-дизајнерво Скопје, открива едно неочекувано доживување на старото дрво од Охрид. Го прашувамешто му паѓа прво на памет кога ќе помисли на Чинарот и добивме драматичен одговор,кој не' тера уште еднаш да го препрашаме дали е сериозен:

"Робокап!?"

"Да", ни одговори, "Знаеш зошто? Пред неколкугодини му ставија заштита да не трули од внатре. Како заштита му ставија пур-пенаи некаков материјал што се користи за правење покриви и, сега личи на Робокап, патака го завикавме во Охрид: Чинарон ни е ко Робокап", ни објасни Александар,спонтано опишувајќи ни како реагираат помладите охриѓани на изгледот на чинаротпо 2002 година. Го замоливме да сподели дел од личните спомени на тоа место.

Чинарот. Славко Упевче.

"Не сум охриѓанец кој поминувал многу време кај чинарот,но, речиси е невозможно на лето, кога е топло, да се најдеш во чаршија, а да непојдеш да се напиеш вода од чешмичката кај чинарот. Таа фонтана е таму од кога паметамза себе. Имам впечаток дека местото сега е поживо споредено со порано. Пред некоелето таму седев со ќерка ми и се зачудив колку многу луѓе се одмараа таму",ни рече Александар, присетувајќи се на незаборавниот помфрит што се продавал наспротичинарот, кај влезот на пазарот, помфритот поради кој често ги терал родителите даодат кај чинарот.

Повторно сме таму, кај дрвото. Со нас повторно е сликарот Упевче,од кого побаравме да ни да ни ги опише некогашните размери на дрвото, пред големитеоштетувања од 1981 и 2002 година. Ни кажа дека многу малку останало од некогашниотчинар, чии гранки некогашните биле долги и по 20 метри.

"Чинарот повеќе не е за мене предизвик за сликање како штобеше некогаш. По последната конзервација, чинарот е како господин облечен во костум.Ќе беше многу поубаво заштитните материјали да се покријат со вештачка кора и чинаротда добие изглед што ќе му прилега на неговото достоинство и ќе изгледа природно.Ова сега е мешање на илјада годишна старост и современи градежни материјали",ни рече огорчено Упевче, ликовниот хроничар на Охрид.

Чинарот. Фотографија од 1935 г.

Канго

2011-04-22T01:57:00.008+02:00

Канго
(Фото: Васко Марковски)

Малкумина ќе спорат дека си имаме работа со вистинска легенда, нај-препознат-ливиот лик од Кочани, рокенрол фанатик со речиси 50 години непрекинат стаж на сцената во Македонија

Среда. Доцните осумдесетти, раните деведесетти. По секоја цена решени да излеземе во град, уверени дека ќе најдеме нешто интересно да се помине вечерта со пријателите. Кога веќе се бевме потсобрале некоја група, без идеја каде да одиме, од некаде се појави Диме, од „Ласт Експедишн“, вели, ај да одиме до „25 Мај“ (денешно МКЦ), ќе имало некаква свирка, некаква промоција. Го прашавме кој, како - ќе свирел некој Канго, од Кочани. „Ај да видиме“ - лесно се решивме немајќи некоја попаметна идеја како да ја поминеме ноќта, а да не биде секој ден истото. Влегуваме во „Дансинг“. Веќе ечеа тапани, во познатата стаклена акустика, дисторзирана гитара, и некакво пеење. Пред нас се појави трио, сосем неочекувана појава: тип со бел „стратокастер“, со имиџ и појава како Џими Хендрикс, басист со црвенкаст „пресижн“ и „бубњар“ со раскошен комплет тапани, со олд-скул знак за препознавање на изведувачот на сцената - името на бендот означено на „бас-бубањот“: „Канго“, напишано над вкрстени гитари, меѓу крилја на троглав ангел, насликани со, да бидеме искрени, барем како што го доживеавме тогаш, инфантилен ликовен израз. Бевме импресионирани од појавата и се изнамачивме некако да ја класифицираме - и во првиот момент, и во деновите, годините што следуваа. Првата средба ја направи уште потешка за опишување, за сфаќање - поводот за свирката. Промоција на збирка стихови рок-поезија, „Воскресение“, чиј автор беше тој, Симеон Иванов - Канго, која бесплатно ни ја поделија по „свирката“, на чија визит-карта исто толку самоуверено, каков што беше и настапот, беше напишано: „Симеон Иванов - Канго, музичар, поет и сликар“.

Оттогаш поминаа дваесетина години. Името на Канго ни беше веќе познато, а веќе колку-толку ни беше познат и неговиот „филм“ - што од збирката поезија, што од следните настапи низ годините - свирки и промоции на книги и касети, на чија динамика веќе се поднавикнавме.

Би било неискрено да кажеме дека некогаш ни самите ние, во нашиот круг на пријатели, не сме правеле шеги на сметка на „бајатиот филм“ на Канго, на неговата на прв поглед „аутсајдерска“ рок-поезија, на неговата хиперпродуктивност, стремеж кон мултимедијалност. Но, сепак, од време на време вниманието знаеја да ни го привлечат неговите касети или збирки кои некогаш ни ги подарил. Ќе ги ѕирнеш барем колку за да си ја задоволиш љубопитноста, уште еднаш да се обидеш да го сфатиш - кој е неговиот „филм“, што е тоа што го проповеда, да си ја исполниме душата со пријатни чувства, соочувајќи се со неговата храброст и искреност.

Дваесетина години потоа, седнуваме карши-карши. Искрено и машки - прилика од прва рака да чуеме толкување на неговите рок-проповеди, рок-исповеди, на неговите храбри тези и теории за силата на рокенролот, за Орфеј како „првиот рокер во историјата на светот“, за Македонија и Македонците, кои непоколебливо верува дека ќе го спасат светот. Разговорот со Канго знае да ве збуни, да не можете да се носите со квантитетот информации кои можеби не ви се нови, но ви се понудени на еден неочекуван начин. Со секоја следна средба, со него или со неговото творештво, сфаќате дека се' што кажува, се' што проповеда - има некаква логика, само да не влезете во стапицата да ги буквално да ги сфатите буквално толкувани симболите и историските мотиви низ кои се изразува - бил реинкарнација на Џими Хендрикс, вонбрачно дете на Џенис Џоплин, или дека Орфеј себеси се нарекувал рокер, наместо да погледнете на суштината - на сличностите на неговото пеење и пораката на рокенролот. Го вклучуваме снимачот и слушаме.

„Често пати велам дека се исповедам. Во една прилика еден пријател ме праша дали се исповедам, го прашав: зошто? Затоа што, јас немам гревови, а и кога имам, јавно го кажувам тоа и јавно барам прошка, на сцената. Канго стана она што сакаше да биде, а нашето секојдневие не ни дозволува да го живееме својот сон. Отсекогаш се чувствував како дете на Светот. Некогаш бев само дете што сонува да фати гитара. Првите гитари ги гледав по земјотресот во 1963 година, од еден бенд од Кочани, кој свиреше шпанска музика. Од друга страна беше класичниот рокенрол, кој беше малку затворен во себе, но имаше своја динамика на развој. Целата таа светска динамика, јас ја следев како дете од Кочани, дете од провинција, припадник на Балканот и на Македонија, но истовремено - дете на светот. Новиот албум, 'Проророштва', зборува пророчки за она што било некогаш. Кога бев мал, пеев, играв и рипав, ама една комшика, дебела и итра, и' рече на мајка ми: 'Ах, овој твој ќе биде свирач, пејач див'. Мајка ми рече само: 'Ах, нека е само добар, здрав и жив'. Кога завршив гимназија, кога ме прашаа - 'што ќе студираш сега?' - реков: 'Сакам да бидам рокер'. 'Абе, будало', велеа, 'нема факултет за рокенрол'. Тогаш, кога имав 19-20 години, бев опијанет од светлината на светското збиднување: 'ние креваме револуција и бунт за подобро утро, но не со деструкција, туку со љубов и, наместо да војуваме и да се тепаме - да се љубиме'. Направив седум албуми, сега го подготвувам осмиот“, се сеќава Канго.

Насловите на албумите и на збирките поезија зборуваат за воскреснување, вознесување, вдаховение, реинкарнација, откровение, проповеди и - пророштва.

„Во суштина, тоа е стремеж да бидам среќен во овој хаос од изгубени вредности - паѓање на стопанството, морално-политичката деградација, изгубени илузии, изгубени соништа, изгубени мерила за вредности. За жал, и тоа е многу тешко денес, кај нас, во Македонија, зашто вистински рокенрол во Македонија не се свири, а и кога се свири, тоа е во ограничени можности. Веќе 40 години го следам творештвото на југословенските големи рокери и најголемиот дел од нив се мои современици, моја генерација. Ќе дојде Бора Ѓорѓевиќ, ќе одржи концерт - неговите песни ги знаат на памет, моите песни не ги знаат. Затоа, уште еднаш провокативно прашувам: дали во мене постои опседнатост од величини, мегаломан? Дали сум психички неурамнотеежен? Дури и - дали сум нормален? Се обидувам да одговорам преку стиховите: 'Велат дека многу се занесувам / и кога свирам, песните немаат крај. / Ах, од мечтаења луди, сега јас не можам да створам сјај. / Од стварноста распнат / без благослов скитам / од беспат проголтан / и не ме сака никој'. Или овие: 'Ко пантер див сум / спремен да скокнам / срце ќе препукне за лет / Каде да бегам / тесно е овде / со презир ме гледа / отметниот свет. / Време тешко / средина глува / не можам да најдам мир / корени од детство ме врзале цврсто / а, ме тера нешто / од родната шир. / Овој рокенрол, не е како другите / ова е животот мој'“, го слушаме Канго, како зборува со жар.

Разговорот со него може да трае со часови. Секому што ќе седне да го слуша со отворено срце, ќе му стане јасно дека поинаку не може да биде, дека не може понакусо да се раскажат 50 години поминати на рокенрол сцената, исповедта на најстариот континуирано активен рокер во Македонија. Би можеле со часови да зборуваме за спојот историјата на Македонија и пораките за обединување на светот преку рокенролот, за славењата во чест на македонските великани на споменикот „Мактеон“ кај Кочани, чиј иницијатор е Канго.

Тошо Филиповски

Приказната за Канго ќе се обидеме да ја заокружуваме со гледиштето на друг кочанчанец, Тошо Филиповски, денес сопственик на продавница за плочи во Скопје, кој растел во Кочани, речиси секојдневно среќавајќи се со појавата на Канго, рокерот од Кочани кого го препознаваат и децата од прво одделение. Не знаете како да го најдете Канго во Кочани? Прашајте го и најмалото дете што ќе го сретнете, ќе ве упати на вистинската адреса. Проверено.

„Мојата перцепција за Канго отсекогаш била за Канго рокерот, а не онаа општата која ја имаат многумина, како за Канго уметникот. Лично, сметам дека таа негова мултимедијалност не дозволи до крај да го покаже сиот раскошен талент на Канго рокерот. За Канго знам веројатно откога знам за себе. Се сеќавам дека на почетокот на 1980-тите мојот однос кон него, како на секој млад, бунтовен панкер, беше - fuck off! Веќе кон крајот на осумдесеттите работите полека се сменија, моите интереси се проширија кон базичниот рокенрол, а Канго беше единствениот, или еден од малкутемина кои во нашата држава ги свиреше шеесеттите и седумдесеттите. Се сеќавам дека тогаш го препорачав на мојот пријател Зденко Фрањиќ, од издавачката куќа 'Слушај најгласније' од Загреб, кој беше наголемо завлезен во издаваштво и промоција на гаражни рокенрол бендови. Договорот беше Канго да отсвири концерт во Загреб, Зденко да му издаде касета, па потоа, што биде - биде. Се' уште не знам зошто Канго не отиде на тој концерт, и мислам дека тука ја испушти можноста да направи пресвртница во своето музичко отворање кон светот, да направи пресврт во неговата музичка кариера - прилика да ги 'апдејтува' неговите музички погледи. Следуваа години во кои настапуваше, твореше и издаваше во Македонија, но, ми се чини дека секогаш одбираше погрешни луѓе со кои ќе соработува и не успеа вистински да се промовира на музички план. Неговите изданија секогаш беа некако бајати и недоречени, но никој не најде начин да му посочи каде треба да се движи, како да оди два-три чекора напред, а не еден назад. Во тие многубројни изданија често недостигаше модерност, енергичност и свежина, но, едно не смее да му се оспори: како ретко кој друг од урбаните легенди што се споменуваа во овој серијал, Канго успеа да создаде бренд од самиот себе. Бренд лесно препознатлив низ цела Македонија, па и подалеку. Веројатно тоа се должи на неговата фанатична упорност, истрајност, посветеност кон тоа што го работи“, се сеќава Тошо.

Крајот на приказната му го препуштаме нему.

„Канго стана синоним за рокенролот како начин на живеење - без компромиси - и, можеби токму тоа, или правењето компромиси на сопствена штета, направија Канго уметникот да го изеде Канго рокерот. Веројатно тој негов ангажман и ставови на немузички полиња - политика, историја - придонесе понекогаш да слушам од луѓето и потсмевливи, зајадливи, невкусни коментари. Си велам - Прости им! - не знаат, не сфаќаат, не чувствуваат, не разбираат.. или, повторно ми доаѓа да кажам fuck off, како пред 30 години, но овојпат насочено кон нив. Затоа што сега убаво разбирам што значи да си посветен на нешто до фанатичност, синдромот Петар Пан, што значи - да бидеш рокер во средина во која музиката е третирана единствено како забава за пубертетлии, а не како животен стил. Искрено се надевам дека Кочани и Македонија ќе знаат да го прочитаат овој 40 и повеќе годишен труд на Канго и барем симболично да го валоризираат, најмалку на начин на кој го има направено со многумина no name таканаречени 'музичари', само затоа што знаат да се излигават кај што треба. Е, Канго тоа не го знае. Затоа - респект пријателе! Long live Kango'n'roll!“.

Славе Келешовски

2011-04-06T11:33:00.091+02:00

Фото: Андреј Гиновски

За тие што го знаат, доволно е само да се спомне неговото име, лично или сценско. Спомни го Славе и пред очи ви се појавува добриот дух од Струга кој не мирува, човекот чие име веднаш ви буди слика на журка - „Касиус Клеј на диско-музиката“, како што се нарекува себеси во неговото препознатливо диџејско интро

Последно што имавме чуено за него е дека Славе се иселил во Америка, дека веќе 15-20 години е таму. Имавме на ум дека кога-тогаш ќе дојде редот да пишуваме и за него, но ни личеше тешко изводливо - кај ќе го најдеме? - но, се јави Жупан, Владислав, еден од повозрасните пријатели од Струга, во чие друштво учевме за андерграундот и дарк вејвот за време на летните одмори.

„Имам прелог за твоите урбани легенди, Славе Ќелешоски - Диџеј Славе. Посети му го профилот на Фејсбук - че видиш зошто“, ни пиша Жупан.

1978 година. Имиџот од времето
кога првпат бил избран за
најдобар ди-џеј на Македонија.

Освежувањето на споменот за Славе ептен не' израдува. Го имавме на ум, но, чекавме импулс. Беше пријатно изненадување од човек со кого сме растеле разговарајќи за „Џој Дивижн“, „Падот на Византија“ или „Тело-наука Совршена“ да слушнеме предлог да пишуваме за легенда за која ни требаше време да станеме свесни, барем за некои од нас, кои сме ги чекале нашите петнаесетина минути пред крајот на журките во дискотеките „Алга“ и „Бисер“ во Струга. Човек кој стави печат на едно убаво време, чии настапи, локали и концерти што ги организирал пораснале илјадници луѓе од Македонија - еден од првите радио ди-џеи во Македонија. Човек за кој треба книга да се напише.

Со години посакувавме прилика да го видиме, барем во следниве пет години. Решивме да го најдеме,да поразговараме дописно, по Скајп. Но, истиот ден стигна порака од Славе. Ни се веруваше:

„Ти благодарам за желбата и за поканата да пишуваш за мене. Утре сум во Скопје, па би можеле да се видиме“, ни пишал Славе.

Седнуваме карши-карши, на договореното место. Не се изменил многу. Истата ведрина во очите, истиот насмеан дух, ја нема долгата коса, но, Славе е Славе - секогаш пријатни средби, макар и да е само едно: Здраво! Почнавме да ги редиме прашањата.

Струга му е летна Флорида,
Флорида му е зимска Струга.
Славе Ќелешовски (лево)

„Америка отсекогаш сум ја сакал. Првпат отидов во 85-та. Како што растев со музиката, отсекогаш сум бил про-западен тип. Музиката ми помогна да ја доживеам уште пред да ја видам. Таму сум со години, но немаше година да не дојдам (во) Струга. Правев страшни трошоци за да дојдам, секоја година, и никогаш не се откажав од Струга, од Македонија. Сега, дојдов за нова година и останав. Тука сме со целото семејство, веќе сум дедо, почнав нешто да работам овде, инвестирам, но, не можам ниту без Флорида, ниту без Струга. Струга ми е летна Флорида - Флорида ми е зимска Струга“, ни раскажа Славе.

Неговиот пат до ѕвездената слава почнал пред 28 години, во 1973, кога десетина месеци лежел во болница во Скопје. Имал 15-16 години, кога родителите во болничката соба му донеле грамофон-радио, за времето да му поминува полесно. Така почнало се' - со првите плочи, со радио емисиите „Три гонга“ и „Вече уз радио“ и италијанските радиостаници. Немирот кон музиката веќе бил роден. Неколку години подоцна, ќе се роди идејата за првиот диско клуб, „Фар“, во некогашниот Младински дом, 1976. Дење ја чистел Женска плажа и наплаќал влезници, приквечер го чистел клубот, ноќта - пуштал музика.

„Беше човек кој не признава ни
шаблони, ни авторитети, ни
квази-авторитети. Отсекогаш
си имал некоја жичка на
безусловна слобода и тоамене
најмногу ме импресионираше“,
д-р Љубинко Трпеноски

„Славе во Струга беше познат како фурија, дечко со невидена енергија. Кај што имаше музика, таму беше Славе. Работеше се', од физичка работа, до пуштање музика. Полека-полека си собираше си собираше сопствена колекција музика. Беше човек кој не признава ни шаблони, ни авторитети, ни квази-авторитети. Отсекогаш си имал некоја жичка на безусловна слобода и тоа мене најмногу ме импресионираше. Беше еден од ретките што тогаш одеа со долга коса, со маици како од Вудсток, но не беше хипи во она 'погрдно' значење на зборот, туку хипи-човек кој со работа сака да се избори за своето“, ни рече д-р Љубинко Трпеноски, кој, како што вели Славе, има огромна заслуга за денес да биде тоа што е - му бил еден вид ментор и главен поддржувач, му помогнал да допре до суштината на говорот, го охрабрувал за проектите што ќе ги намислел.

Нема да помине многу време од „Фар“, за да се случи настанот што ќе му ја донесе славата на незаборавен македонски диск-џокеј. По „Фар“ ќе дојдат „Рупа“ и дискотеката во хотелот „Галеб“; колекцијата плочи на Славе секојдневно се зголемува, а секојдневно се зголемувало и неговото знаење за музиката - безброј информации прочитани во музичките списанија, чуени на омилените радиостаници. На брановите на Радио Струга веќе оди препознатлива емисијата „Музиката е се' што ви треба“. Токму тогаш ќе се случи една важна случајна средба меѓу Трпеноски, главниот урендик на ревијата „Екран“, Тимчо Апостолов, и музичкиот уредник на “Екран“, Оливер Белопета.

„Рекоа дека подготвуваат избор на најдобар диск-џокеј, ме прашаа дали имам некое дете од Струга. Реков дека имам. Веднаш помислив на Славе“, се сеќава д-р Трпеноски.

Изборот се случил во популарната дискотека „Турист“, 1978. Се бирал најдобриот, по систем на елиминација во двојки. На сцената се ределе диск-џокеите, публиката ги честела со аплаузи своите фаворити. Тогаш на сцената се појавил Славе. Пред него бил настапот за кој се подготвувал со денови, по цели денови.

Извештај во неделникот „Екран“, 1978
за текот на наптреварот за најдобар
диск-џокеј на Македонија

„Беше преполно. На почетокот можеби на него гледаа со потценување, но се подготвивме одлично - од визуелен настап и имиџ до програма, до фог-машина. И, тогаш се појави Славе - со шешир, долга коса и шарена кошула. Почна со звуци на воз, со магла, и неговото интро - и, мислам дека веќе беше јасно. Првпат се случи да аплаудираат сите“, се сеќава Трпеноски.

Титулата најдобар диск-џокеј ќе му ги отвора вратите и ќе му пружи многу шанси во животот. Ќе ја одбрани уште два пати, едно по друго, по што ќе престане да учествува. Ќе почнат да се редат култните дискотеки што ги работел, радио емисии, концерти што ги организирал, ќе стане личен, сакан пријател на многу имиња од тогашната југословенска естрада.

Според многумина, негово животно дело е незаборавната дискотека „Бисер“, која и ден денес ја паметат многумина, во пакет со неговото препознатливо интро, илјадници пати изговорено во „Бисер“:

„Кога сите одеа да се бањаат,
Славе вежбаше. Затоа и беше со
години прогласуван за најдобар
диџеј“, Велибор Џаровски - Џаро

„Елегантни, мудри и шармантни, привлечни и допадливи, пријатели и, особено, пријателки, здраво! Поздрав до сите присутни и оние кои што се оправдано отсатни вечерва во Дискотека 'Бисер'. Еве, јас почнав да ви зборувам, а вие и можеби немате поим кој ви зборува. Ако немате поим, јас имам поим - ви зборува најблесавиот, најлудиот, но, сепак, најшармантниот и најупорниот диск-џокеј на земјината топка, односно, Касиус Клеј на диско музиката, Крејзи Славе, осуден на вечност“.

„Беше најдобрата дискотека што некогаш постоела, во југословенски рамки. Таква ја правеа музиката на Славе, местотположбата и самиот простор - една пештера во склоп на хотелот. Славе знаеше да направи добар звук, добра музика и добро светло. Беше одличен аниматор на луѓето. Знаете зошто? Зашто кога сите одеа да се бањаат, Славе вежбаше. Затоа и беше со години прогласуван за најдобар диск-џокеј. Еден од најблиските соработници што сум ги имал во мојата кариера“, се сеќава Велибор Џаровски - Џаро.

„Славе беше организатор на првите
панкеријади во Македонија, уште
во 1979“, Владислав Жупан

За Славе имаат убави спомени и луѓето на кои не им била секогаш блиска музиката со која настапувал. Како што ќе откриете разгледувајќи ги неговите фото-албуми на Фејсбук, исечоците од весниците кои пишувале за него, или за кои пишувал - бил многу повеќе од тоа што го сугерирал површниот впечаток.

За Владислав Жупан, тој бил човекот кој ги органзирал првите панкеријади во Македонија, уште во 1979, и човекот кој секогаш знаел да почести и нешто за нив во диџејските-сетови.

„Кога ќе видевме дека ја зема плочата од бел винил, знаевме - следува блокот за нас“, се сеќава Жупан.

За крај, радосна вест. Славе не седи мирен. Повторно пушта музика, во Струга.

Ди-џеј Крејзи Славе, Струга 2011

Во Студиото на Радио Струга, како водител
на емисијата „Музиката е се' што ви треба“

Ако немому сакате да му заблаодарите за првите настапи
на Рамбо Амадеус во Македонија, Славе е човекот!

Ангел Ситновски, Бојс

2011-03-22T18:10:00.000+01:00

Фото: Ивана Кузмановска

Архитект, човек со огромна колекција плочи, дискови и музички видеа, иконописец, фотограф, радиолик, вљубеник во природата, човек со кого секогаш има убав муабет, за што можат да ви посведочат и многу славни имиња од светската музика

Во оваа епизода на „Урбани легенди“ зборот „урбано“ има специфична тежина. Си имаме работа со лик кај кого поимот урбано е професионална определба и човек кој со своите приватни преокупации на разни начини втиснал и втиснува печат на урбаното живеење во Скопје. Ангел Ситновски, Бојс. Човек со многу таленти и многу преокупации. Некои од нас го знаат како радиолик, човек кој со години ја споделуваше со нас музиката од неговата огромна колекција, за која многумина, дури и дискофили од негов ранг, ќе ви речат дека е можеби најголема збирка на носачи на звук во Македонија. Ако сте пропуштиле да го слушате на „Скај Радио“, едно од првите приватни радија во Скопје, следната шанса биле емисиите на „Радио Равел“ (1998-2005). Ако и таа шанса сте ја пропуштиле - и денес имате шанса - неговиот Фејсбук профил, место каде што ќе ве изненади со музики што можеби првпат ги слушате. Збирката почнал да ја создава одамна, уште од раната двоцифрена возраст. Луѓето што се сведоци на тие времиња ќе ви кажат дека е еден од првите луѓе - ако не и првиот? - кој во Скопје што имал плоча од „Бич Бојс“. Ја шетал насекаде со себе, низ град - така го завикале „Бојс“, прекар што си го носи од 1964 година.

Непосредноста со која ќе го размените макар и најкусиот разговор за музиката со него, ќе направи да помислите дека конечно сте го нашле својот учител за музиките што сте посакувале допрва да ги откриете. Ќе бидете пријатно изненадени колку едноставен може да биде разговорот со човек кој речиси 50 години го следи развојот на музиката; кој има своја меморија и свои теории зошто некој правец во музиката се појавил; и која била музиката што ги создала предусловите некој правец да се појави - школа!

Луѓето што го познаваат, ќе ви кажат дека таков бил отсекогаш - и кога имал само неколку плочи, првите, од „Шедоус“ и од Клиф Ричард, кои настрадале во поплавата во 1962, кога живееле во куќа кај Градски парк; и денес. Таков беше и минатата недела, кога се видовме, кога му вети на помалиот внук дека дента ќе одвои време, да дојдат со другарчето да им пушта плочи - да слушаат музика на плочи, за првпат! - од збирката која денес брои - вимание! - 12.000 винили, 25.000 ЦД, 4.000 ДВД-а музичко видео.

Во големата фонотека, како што ќе ви кажат луѓето што го следат скопскиот Џез фестивал од почетоците, има колекции што знаеле да ги остават без здив многуте светски музички фаци што некогаш дошле да настапат во Скопје. Не можеле да поверуваат дека таму некаде, на Балканот, „на крајот на светот“, ќе сретнат некој кој го знае нивиот прв бенд, на кој и самите заборавиле, и има плоча од тој бенд, која им ја донел на потпис, заедно со другите изданија од нивните подоцнежни проекти. Таква, на пример, била средбата со американскиот џез саксофонист Дејв Либман, со кого имал прилика да се запознае зад сцената на скопскиот Џез фестивал. За Либман било неверојатно кога пред него се појавил човек, кој му кажал: „Те познавам уште од 'Тен вил драјв', бендот со кој ја почнал музичката кариера. Таква била и средбата со Б.Б. Кинг, кому на потпис му донесол 40 албуми, а средбата завршила со час и половина муабет, или со Џо Завинил, уште една светска фаца со кого размениле инспиративен муабет.

„Интересно е кога ќе дојдат такви големи ѕвезди, кога ќе почнеш да им правиш муабет, кога ќе видат дека се разбираш за музиката, и ним им е мило да зборуваат со тебе“, вели Бојс

„Бојс го доживувам како трезор и легенда,
кој, истовремено, е и човек со ретка, Божја
дарба тоа да го сподели со другите“, Ацо
Црногорецот (Група „Тор“)

Кој е Бојс, го прашавме неговиот долгогодишен пријател АцоЦрногорецот, урбана легенда на Скопје од шеесеттите хипи-години.

„Бојс, и во едно минато време и во сегашноста, го доживувам како трезор и легенда. Трезор на нешта што многу луѓе не ги ни знаат дека постојат, а тој е човек кој таквите нешта ги поседува најповеќе, го поседува најквалитетното и најкултурното. Човек со ретка, Божја дарба, тоа го сподели и го да презентира пред луѓето како водител на радио. Трезор-легенда. Како човек и како другар е, можам да кажам, прекултурен за ова поднебје - немам зборови да го опишам. Го познавам од 1968 година, од времето кога беше еден од почетниците и клучните луѓе на хипи-движењето; сум видел негови проекти како архитект; сум го видел неговото однесување и пристап кон неговата професија и можам да кажам само суперлативи за него. Во сиве овие времиња, Бојс беше секогаш Прва лига“, ни рече легендарнот басист на „Тор“, за кого многумина ни раскажувале.

„Можете да замислите колкава
е желбата на сите тие светски
ѕвезди да поразговараат со не-
го, кога ќе го видат со цела
колекција од нивното творешт-
во во рацете!?“,
Бранко „Пелистер“

За Бране Пелистер, дискофил и сопственик на ресторанот „Пелистер“ (поранешно „Дал Мет Фу“) во Скопје, Ангел е човек со кого многу едноставно се комуницира, какви што се вистинските пасионирани љубители на музиката.

„Можете да замислите колкава може да биде желбата да поразговараат со него кога тие светски ѕвезди што доаѓаат овде, во Скопје, кога ќе го видат со цела колекција плочи од нивното творештво во рацете!? Музиката ти го определува начинот на животот и во голема мера го обликувала и животот на Бојс. На тој начин ги бира пријателите; не пропушта да ги посетува настаните каде што има музика; се дружи со луѓе што се заинтересирани за таа, креативната музика. Музиката во голема мера го обликувала и како архитект и му го осмислува времето што му останува за лично задоволство. Оди на одмор таму каде што има концерти, а тоа кажува дека кај таквите вљубеници во музиката духот не старее, без разлика дали имаш 25 или 65 години“, ни рече Бранко.

Сакавме да чуеме некој збор и од архитект, некој што го познава Бојс од стручен агол. Многумина ни ја посочија Мила Искреновиќ, архитект, соработничка во многу проекти на Ангел. Се запознале во времето додека била уредничка на списанието „Куќа“, специјализиран магазин за архитектура. Имала прилика да ги запознае многуте полиња на неговиот израз - архитектура, сликање, фотографија, публицистика.

„Станува збор за една комлет-
на личност, која што не си ги
покажува квалитетите. Дури
кога ќе седнеш да се дружиш
со него ќе сфатиш што се' се
крие во него“,
арх. Мила Искреновиќ

„Кога ќе го видиш на прв поглед, можеби нема ни да помислиш дека пред себе имаш човек во кој има толкава експресија, да напише толку питом текст, кој, едноставно, го читаш во еден здив - можеш да замислиш што значи тоа за уредник! Најголем мерак беше кога ќе добиеш текст од Ангел. На прв поглед, изгледа како да е по природа пасивен, како интроверно типче, но, кога ќе го запознаеш, сфаќаш дека сето тоа нема врска. Кога ќе го видиш тоа што се крие во позадината, сфаќаш дека станува збор за една комплетна личност која што не си ги покажува квалитетите. Дури кога ќе седнеш да се дружиш со него ќе сфатиш што се крие во него, што си пропуштил. Секој архитект си има некоја своја 'зврчка' од хоби. Дел од нив се луѓе што се занимаваат со акварели - Ангел црта икони; се занимава со музика; скитник е - кој секој ден е на Водно. Секогаш ми е интересно да ги гледам неговите фотографии, што ги слика секаде каде што ќе отиде - има страшна архива! Мислам дека е еден од ретките што прават квалитетни ентериери кај нас - задоволство да се престојува во нив“, ни рече Мила, ставајќи го капачето на приказната.

Чудна карма носи името на неговото архитектонско студио, случајно-неслучајна: „Архангел“. Архитект и ангел. Ангел. И, да не заборавиме: Ангел е постар брат на уште една урбана легенда - Ситна.

Васко и Бојс.

Замокот во Црниче

2011-03-09T00:49:00.005+01:00

Друга таква нема, со мистичен изглед, со чуден стил за нашето поднебје. Ќуќа за која се кажани толку муабети и приказни. За некои е "куќа на сеништа", "проколната куќа". За луѓето што некогаш живееле таму - сосем обичен дом, куќа со цвеќиња, топол дом на хармонично семејство

Можеби ништо нема да ви значи ако некој ви ја каже адресата "Востаничка 180". Ниту ќе знаете каде е таа улица, ниту, пак, зошто му е битна некому или би требало и вам да ви биде. Но, нека ви ја спомне некој "Зелената куќа во Црниче", "вампирската", "куќата на духови" или "замокот" од Црниче" - пред очите веднаш ќе ви се оживеат стотици слики што сте ги замислувале секогаш кога некој ќе ви раскажел една од многуте загадочни приказни што кружат за куќата низ Скопје.

Фото: Ивана Кузмановска

На интернет-форумите ќе прочитате разни теории за нејзиното потекло, приказни за разни сопственици што некогаш ја поседувале, фантастични приказни луѓето што некогаш живееле таму. Ќе "дознаете" дека во различни периоди имала сопственици Арапи, Македонци, Срби; ќе прочитате за мистериозниот Французин кој ја изградил, според едни - за време на Првата, според други - за време на Втората светска војна; ќе прочитате дека, на пример, покривот не случајно бил со форма како капа на вештерка; дека куќата е проколната, изградена врз место каде што се вкрстуваат подземни води, па затоа била фатална за секој што ќе ја купел - "цвеќе не расте". Ќе чуете разни надмудрувања со прераскажани сведоштва од луѓе чии баби и дедовци живееле "на педесетина метри од таа куќа". Од скршените прозорци доаѓале чудни звуци, се слушало тропање - "најверојатно од духови". Којзнае, можеби се тоа душите на луѓето на кои тука им се случила "семејната трагедија". "Затоа никој не сакал и не сака да ја купи". Многумина, со ентузијазам како лично да биле сведоци, раскажуваат приказна за некое семејство кое решило да ја купи запустената куќа и решило убаво да си ја стокми, за живеење. Но, немале среќа - "проколната куќа". Само што си ја стокмиле, според едни - сите умреле или загинале; според други - ќерката се обесила, па решиле да се иселат. Повеќе никој не сакал да ја купи, да се всели таму.

Имало разни иницијативи и идеи што да се направи од куќата. Ја бие глас дека е "опседната од духови", па, според некои, би било "полн погодок" да се претвори во Музеј на хоророт, со галерија, со изложби на фотографии и слики, проекции на хорор видеа, со библиотека на хорор литература - "да си седнеш со кафенце, со цигарче..". Или, ќе чуете дека на Запад прават туризам од вакви места.

Сепак, ќе најдете и вљубеници во куќата кои претпочитаат да ја гледаат од ведрата страна. Многумина ја потенцираат нејзината невообичаена архитектура и, сосем спротивно - питом изглед. Се сеќаваат на архитектонските детали и убаво уредениот двор. Некогаш таму живееле студенти под кирија, a луѓето од околината доаѓале да наполнат од питката вода од бунарот во дворот на куќата. Приказните за страшни случки, како што велат, ги измислувале повозрасните за да ги плашат нивните деца да не влегуваат таму, откако куќата станала свратилиште на зависници од дрога. Таквите приказни, според нив, подоцна, кога пораснале, продолжиле да ги шират и некогашните деца, кои биле заплашувани со нив - и, така се создал митот за "куќата на хоророт".

Викторија Шатева

Но чија била куќата? Чија е сега? Ги оставаме настрана гласините и интернет-форумите. Во еден од написите за куќата, објавени во дневниот печат, луѓе од соседството велат дека куќата ја изградил извесен Димче Берберот, во 1933, во лозје, и ја користеле само во лето, кога доаѓале таму со фамилијата.

Како што ни раскажа Викторија Шатева, родена во семејството Панкови, во скопско Пајко Маало, родена во првите децении од 20 век, куќата била на нејзиниот роднина, доктор Александар Ставридис, роден во 1878, починат во 1953, сопственик на санаториумот "Балкан" во Пајко Маало, кој завршил студии по медицина во Бејрут.

"Како девојче многу пати сум доаѓала во куќата. Беше блиску до нашето лозје, до нашата вила, и за време на летата често доаѓавме на гости. Сум седела таму и со спиење, а за време на војната, многу комшии од Пајко Маало доаѓаа и кај нас и кај нив, во вилите, да се кријат од бомбардирањето", се сеќава Шатева.

Во 1996 година, куќата била ставена под заштита, со статус "Споменик на културата". Архитект Вангел Божиновски бил член на градската комисија за заштита на архитектонското културно наследство. Го замоливме да ни ја опише од стручен аспект, да ни каже која е нејзината вредност.

Вангел Божиновски

"Тоа е една викенд-куќа, летна резиденција, на едно скопско семејство, кое, воглавно, имало своја печалба, свој дуќан во Белград. Подоцна се префрлиле да живеат тука. Изградена е како куќа среде лозје, во 1934-35 година. Во тоа време околината не била изградена. Станува збор за една масивна градба, романтичен лентниковец во готски израз, во кој се помешани неколку стилови. Има исклучително убава горна соба, со кружни прозорчиња, во која можеш да гледаш на сите страни. Многу е интересна и како ентериер. Во тоа време таквиот вид објекти не биле реткост. Скопјани знаеле да уживаат, па ќе најдете и други такви, интересни објекти. Изградена е во времето кога градоначалник бил еден софистициран архитект, Јосиф Михајловиќ - еден Мијак, во чие време биле изградени мноштво интересни згради во Скопје", ни рече Божиновски, споделувајќи дел од неговите сознанија.

Ни на крај памет не ни беше дека сме знаеле, барем од гледање, некој што некогаш живеел таму. Сме го гледале на телевизиските екрани, но - никогаш ништо не би не' одвело до помислата дека можеби еден ден него и куќата ќе ги сместиме во некој заеднички фолдер од нашата меморија: Дејан Давидовски, спикер и презентер на вести на МТВ, лице што сме го гледале и како модел во реклами на македонските конфекции. Во куќата живеел во куќата од 1966 - таму се родил - до 1991 година, кога ја продале по смртта на неговиот дедо, Мисо Давидовски, дуќанџија и слаткар од Гостивар, кој ја купил околу 1961, кога државата му го национализирала имотот. За него, куќата била "сосем обичен дом" и го револитра кога слуша какви се' измислици се кажуваат за куќата.

Дејан Давидовски

"Јас сум роден во таа куќа и таа куќа за мене е сосем нормално место за живеење. За мене таа куќа беше сосем нормален дом, пријатно место за живеење, а таква беше и за децата со кои растевме, кои, како деца од соседството, ја гледале уште од мали и во неа не гледа ништо необично. Можеби затоа и никогаш не сум се распрашал нешто повеќе за потеклото на куќата пред да ја купи дедо ми. Таму живеевме хармоничен живот и во куќата израснаа успешни луѓе. И ден денес сме хармонично семејство, никој не се убил, не сме виделе духови, живееме обичен живот, (се смее!)", ни рече Дејан, сеќавајќи се со носталгија на округлата соба, со "бродски" прозорчиња.

Во еден од написите од печатот до кои дојдовме, како актуелен соптевеник се споменува Крсто Велјановски, поранешен долгогодишен директор на ЈСП. Сакајќи да ја заштити куќата и да ја претвори во културен центар, Општина Кисела Вода му понудила две парцели за да ја отстапи куќата, но, не успеале да се договорат. Според еден друг напис, Велјановски поднел проект за реновирање до заводот за заштита, но проектот му бил одбиен зашто не ги задоволувал нормите за заштита на културното наследство. Рекол дека ќе поднесе нов, преработен, но, до денес - ништо. Една од теориите на интернет форумите, е дека актуелните соптвеници - повеќе наследници што не можеле меѓусебно да се договорат - решиле да чекаат куќата да се урне самата од себе. Кога ја нема куќата, нема што да се заштитува - лесно ќе се продаде имотот. Којзнае, оваа теорија можеби навистина држи?

А куќата, навистина е чудна. На одење натаму, да ја сликаме, случајно или не, пред автомобилот ни претрча црна мачка, колешката тој ден си загуби драг прстен. Но, имавме и среќа од прва да ни текне на човек што би знаел да ни каже нешто за куќата од прва рака. Не да ни каже, туку со голема леснотија и спонтаност ни најде човек што некогаш живеел таму! Го зема телефнот.. сврте два-три броја, и веќе го имавме Дејан, кој токму таму проживеал 25 убави години. Колку убав крај на нашата приказна, нели?

***

По објавувањето на текстот, повторно поразговаравме со Викторија Шатева за дворецот од Црниче. Кога и' го покажавме на фотографијата, се случи неочекуван пресврт, каков што не е ништо чудно да се случи кога се обидувате да дознаете нешто од човек роден речиси пред еден век. Куќата, сепак, и според нејзиното паметење, била на извесниот Димче Берберот. Куќата на доктор Ставридис била, исто така, чудна, но малку погоре, на неколку минути одење од замокот.

Деко

2011-02-23T23:42:00.000+01:00

Фото: Ивана Кузмановска

Kлавијатурист, гитарист и еден од штедрите креативни извори на 'Бадмингтонс', 'Александар Македонски' и 'Клержо'. Македонскиот Реј Манзарек, Џон Лорд и Дејв Гринфилд. Големиот вљубеник во „камчињата“, човекот кој го откри и прв изрежа македонски рубин

Тешко е да се напише приказна за човек кој толку силно знае да ја поттикне креативноста, а притоа да ви биде ограничен просторот да се искажете. Оние што го познаваат поодамна, знаат како е. Да се раскажува за Деко - Дејан Шкартов, ќе ви биде потребно многу време и многу простор. Од каде да почнете и за што повеќе, а за што помалку да кажете. За бендовите? За музичкото искуство од осмоодделенските или од војничките денови? За изненадувачките музички проекти кога како некој алхемичар го составувал невозможното, правејќи од разни карактери, од разни музички искуства да излезе магична музика? Или, за заминувањето во Италија, со воз, натоварен со 'сајзер', 'точак' и ранец? За средбата со скапоцените камења, кон кои случајно - случајно ли? - го одвел патот, барајќи начин да замине во Бразил, да работи по струка, како високообразован овоштар, тропајќи на вратата кај почесниот конзул на Бразил во Трст, страстен коекционер на камчиња? Или, да ја почнеме приказната за македонскиот рубин, нашиот национален скапоцен камен, кој токму тој - прв го откри, прв го изрежа и направи да се прошири гласот за него; откако реши да се врати дома, по десет години поминати во Италија? „Rock & Roll“, во секој смисол на изразот!

Се' почнало во основното училиште - тогаш 'Владимир Назор', денес 'Блаже Конески', во дневен престој, со учителката Милка Зафирова, „легенда на менаџмент во основните училишта“, која знаела од секое дете да ја извади и најмалата трошка креативност. Три ученичиња - три хармоники, на една од нив - Деко. Почнале да вежбаат песнички, почнале турнеи по скопските училишта. Набргу, со еден од другарите од „Трите хармоники“ ќе решат да почнат нова шема - Деко на домашниот клавир, а другиот, Станко, на гитара. Кога завршиле основно, веќе ги имале органата на Деко, „Made in Japan“ од Дип Парпл, и нивниот прв бенд, „Коцка лед“, 1977/78 година - филм што ги држел до крајот на средношколските денови.

Војска. Касарната во Ниш, една од најголемите касарни во поранешна Југославија. Касарна со престиж во тогашната ЈНА. Таков требало да биде и оркестарот на војничкиот клуб - врвен. Се погодило токму такви музичари тогаш да служат војска во Ниш и да бидат членови на војничкиот бенд - членови на „Бијело Дугме“, „Код“, „Ватрени пољубац“, „Генерација 5“, „Лева Патика“. Не му се верувало, кога го поканиле да свири со нив. Месеци кога убаво искристализирало и се надградило дотогашното негово искуство, стекнато со „Коцка лед“, кое ќе достигне врв кога во касарната ќе дојде да служи војска Љупчо Трајковски - Фис, од кого Деко многу научил за тоа како се компонира, како се аранжираат композиции; „огромно искуство“.

„Еден ден, се подотвори вратата
додека свиревме. Влегува Деко,
со појачалото и со органата. Ги
вклучи и - почнуваме! И, во
истата секунда: ЕJ! СВИРИМЕ!?“,
Борис Георгиев - Бут

Враќањето од војска ќе го одведе во друг правец. Веќе бил заситен од свирење - со „трите хармоники“ во основно, цело средно, цел воен рок. Решил да прави нешто друго. Се запишал на студии по овоштарство. Инспириран од новиот филм, речиси спокојно преминал преку неколкуте покани од маалскиот пријател и музички ментор, Борис Георгиев - Бут, да им се придружи на пробите што ги правеле со Владо Картер, панкериштето што го гледал низ град. „Но, срце јуначко..“, еден ден решил да дојде.

„Кога почнувавме со 'Бадмингтонс', бевме прво јас и Картер - една луда енергија. Јас тогаш влегов во панкот и бев учениче во панкот. Картер нешто 'дрма' рифови, ја' - ОК, 'цепам'. Ни фалеше и трет човек, бар уште еден. Mу викав на Деко подолго време да дојде, да ни се придружи, тој - не, факултетот. Еден ден, се подотвори вратата додека свиревме. Влегува Деко, со појачалото и со органата. Ги вклучи и - почнуваме! Нема договор - ПОЧНУВАМЕ! И, во истата секунда - ЕJ! НИЕ СВИРИМЕ!?“, се сеќава Бут.

Свирењето со „Бадмингтонс“ им донесло многу радости и креативно исполнување. За Бут, Деко е редок музичар, ретка, драгоцена личност.

„Деко е магионичар. Тој не е музичар, во оној класичен смисол. Неверојатно инспиративен човек. Ние ќе дојдеме на проба најнервозни, тој доаѓа со таа негова природна, убава душичка и веднаш и' дава магија на ситуацијата. Веднаш тие негативни енергии ги апсорбира и почнува да владее со неговото, питомото. Кога ќе ја споиш таа агресија и питомото - летаат искри и - излегува нешто интересно како музика. Затоа е интересен. Тој е магија, духовник. Тешко се дефинира. Не можеш да му ги фатиш конците и да го ставиш во некаков калап. Ретки се таквите луѓе“, вели Бут.

„Секој имаше по нешто да даде
како музичко искуство, како
енергија. Деко имаше умешност
сето тоа да го поврзе, да прозвучи
како хармонична музика“,
Влатко Димовски - Чавче.

За Влатко Димовски - Чавче, тапанар во „Коцка лед“, „Александар Македонски“ и во првата постава на „Клержо“, Деко отсекогаш бил тоа врзивно ткиво и музичкиот авторитет на бендовите во кои свиреле заедно.

„Секој имаше по нешто да даде, како музичко искуство, како енергија, но, Деко секогаш беше тој што имаше умешност сето тоа да го поврзе и сето тоа да прозвучи како хармонична музика. Но, Деко не е само голем музичар, туку и голем другар. Тие две нешта прават свирењето со него да биде пријатно и убаво. Во бендовите што ги имавме со него, пред се', владееше другарството“, се сеќава Чавче, кој и ден-денес работи со Деко, во работилницата за брусење драгоцени камења.

Обидувајќи да дознаете што повеќе за Деко, во разговорите со неговите пријатели, со луѓето со кои некогаш свиреле, ќе бидете изненадени што речиси секој човек што ќе го прашате, ќе ви каже на свој уникатен, инспиративен начин, зборови на восхит од работењето со него, од средбите со неговата личност.

„Чуден мајстор е Деан.
Таинствено учителствува Деко.
Декчо, нашето кристалче“,
Венцислав Смаќоски - Цине

За Венцислав Смаќоски - Цине, човек кој не' пленил со неговата виртуозност на повеќе инструменти, Деко е човек со кој кога свирите се случуваат неверојатни нешта.

„Од многуте случувања би издвоил една средба кај него дома, во неговата соба, преполна со кристали и инструменти. Убав ден. Сончев ден. Додека ги разгледувавме камчињата, што нови, што постари, ама еднакво убави, одеднаш Деко ми рече: 'Ај да свирнеме малку'. Ми тутна во раце акустична гитара, тој ја зеде другата и почна да свири. Додека збунето го гледав ми даде знак да се придружам. Започнав да играм по жиците.. Ни пред, ни после оваа средба, јас не засвирев гитара со толку владение и умешност. А јас не сум гитарист (се смее!). Чуден мајстор е Деан. Таинствено учителствува Деко. Декчо, нашето кристалче“, ни рече Цине - „музичкиот генијалец“, како што ќе ви го опишат Деко и луѓето што некогаш со него свиреле - човекот со кого направија неповторливи композции и аранжмани за „Клержо“.

Многумина ќе ви речат дека тоа што Деко денес се занимава со „камчињата“ не е случајно и оти откако си се нашле еден со друг имате впечаток дека околу вас се случуваат чуда кога сте покрај него. И, навистина. Како да си го опишете тоа - во Скопје има само 10 автомобили, како на Деко, „пежо 404“, во возна состојба. Во неколкуте часови што ги поминавме со него, случајно или не, видовме три.

Соња Андерграунд

2011-02-15T15:21:00.002+01:00

Соња. Андерграунд 1. 1994/95. (Кај Руска Амбасада).

Низ нејзините раце поминале многу славни и не-баш-славни коси, од времето на револуционерната фризерница „Кљок“ до двете инкарнации на „Андерграунд“ - до Руска амбасада и во Капиштец. Иако денес веќе не постои, „Андерграунд“ ќе остане мечта за илјадници скопјани - место каде што оделе по фризура и навраќале на муабет со интересни луѓе

Нејзиниот лик ни беше однекаде познат, уште пред да го отвори „Андерграунд“, фризерскиот салон прв-сосед на Руската амбасада, кој денес, речиси дваесет година подоцна, многумина го нарекуваат „култен“. Се обидовме да се сетиме и - ни текна: работеше во некои кафулиња, во некој клуб.. да, во „Скорпион“, уште едно култно место од раните деведесетти, тотално црниот простор што тогаш го држеа Картер и неколкуте негови ортаци, во блокот од Градски ѕид, кај паркчето меѓу Соборна црква, „Палета“ и Дом на градежници. Девојката со имиџ како Џими Хендрикс, со афро-фризура и со ѕвонарки, со која секогаш имавме убав муабет и супер пречекло. Подоцна разбравме дека е фризерка, со своја клиентела, работела кај Кљок, фамозниот светло-мајстор на „Леб и сол“, кој го наследил фризерскиот занает од покојниот татко. Направил салон, со интересен концепт - се пуштале плочи, видеокасети со снимена програма од тогаш тешко достапното ЕМ-ТИ-ВИ - но му фалело најважното, некој што ќе биде фризерскиот авторитет. Некој од заедничките пријатели се сетил - нему му фали некој како Соња, а Соња ќе си најде место да го покаже реткиот талент, што дотогаш го знаеле само пријателите и муштериите од локалните фризерници во кои дотогаш работело. Дури неодамна, кога ја сретнавме по многу години невидување, дојде ред да ја прашаме како почнал нејзиниот пат до тоа што е денес - фризер кој зад себе има култна фризерница - веќе архивирана во непишаната историја - која е визитинг-фризер во други фризерници, каде што оди на повик на муштерии на кои веќе им потстрижила метри и метри коса.

Фризерскиот занает го учела во школо, во гимназија „Димитар Влахов“, но, вештината излегла на виделина низ работата. Најпрвин поминала неколку фризерници на разни краишта низ градот, па во неизбежната институција за пракса - државните фризерници „Хигиена“, на плоштад Македонија, кај денешен „ЕУ-инфоцентар“. Патот кон оригиналноста почнува во дуќанот на Љупчо Богдановски - Кљок, некогашниот светло-мајстор на „Леб и сол“ - фризерскиот салон „Кљок“, во скопски Мичурин. Работењето во „Кљок“ за Соња е спомен на едно убаво време. Место каде што имала прилика да запознае многу од тогашните фаци, главно авторитети од скопската рок сцена и место кое било различно од другите - првата фризерница која повеќе наликувала на некаков клуб.

Деан Шкартов - Деко:„Додека
ти прави фризура, имаш чувство
како да те лекува со биоенергија“

Еден од луѓето што ја познаваат Соња уште од времето на „Кљок“ е Деан Шкартов - Деко, еден од штедрите креативни извори на култните бендови „Бадмингтонс“ и „Клержо“, големиот вљубеник во „камчињата“, кој го откри и прв изрежа македонски рубин.

„Првата асоцијација за неа ми е дека е најрокенрол фризерка во Скопје. Значи, не шминка, да бара стил во рокенролот, туку 'баш рокенрол', прво затоа што потекнува од 'Кљок'. Таму одевме не само да се шишаме, туку и да ти пуштат нова плоча, да ти направат муабет, Кљок да ти раскажува за 'Леб и сол'. Добро е што не брка комерцијала, туку е стално истиот стандард, со многу привлечни цени. Кај неа доаѓаа да се шишаат разни луѓе. Некои од нив денеска се големи менаџери. Најзабележително, нај супер кај Соња е тоа што додека ти прави фризура имаш чувство како да те лекува со биоенергија“, ни рече Деко.

Атмосферата што владеела таму и поривот за независност, за место каде што ќе може најубаво да се претстави себеси, како фризер и како личност, ќе бидат поттик да почне нешто свое. Така се случи „Андерграунд“, местото каде што поминавме многу години, среќавајќи интересни луѓе, разменувајќи идеи, музика и убав муабет - место кое што беше нешто невидено дотогаш - подрум претворен во сложено уметничко дело, со топли бои, уникатен инвентар од масивно дрво и железо - дизајн на „ексцентричниот“ уметник Љубиша Ивановски - Лепи. Оригиналноста на концептот и на дизајнот на просторот ќе направат „Андерграунд“ да доживее две инкарнации, во два различни простори, и да израсне во место кое години подоцна многумина го доживуваат како „сцена“ - место што влечело напред еден значаен дел од скопската андерграунд уметност.

Јане Бојаџиевски: „Не доаѓавме
само да се шишаме, туку тоа беше
и свратилиште, онака, да се
напиеш кафе-чај, да си направиш
муабет со некого“

За Јане Бојаџиевски, скопјанец на неколкугодишна 'привремена' работа во Вашингтон, новинар во „Гласот на Америка“, „Андерграунд“ било свратилиште каде што запознал и се дружел со многу луѓе што тогаш биле икона прогресивното, а Соња е темелот на тоа.

„'Андерграунд' беше собиралиште на многу познати и непознати фаци што тогаш правеа нешто или се наоѓаа себеси во андерграундот - од 'Кисмет' и Горан Таневски, до новинари, надежни музичари и професори. Кој се' не се шишаше кај Соња?! Нејзиниот урбан дух го движеше местото. Не доаѓавме само да се шишаме, туку тоа беше и свратилиште, онака, да се напиеш кафе-чај, да си направиш муабет со некого. Се' уште ја паметам службената 'бубата', тегет боја, на која беше залепена налепница со логото на 'Андерграунд' - со знак како од лондонско метро - реклама во движење уште во тоа време! Дури, имаше и тератка, па можеше да се шишаш на рабуш, а едновремено и правеше акции, на пример, 'пет шишања - едно гратис' - авангарда во тоа време! И, да не зборувам за дизајнот на ентериерот, од рачно резбано дрво - столици за шишање и шанк од дрво и железо; се слушаше '103-јка' нон-стоп - најуметнички дуќан во тоа време!“.

Александар Жантевски - Жанто:
„'Андерграунд' беше како социјална
мрежа, место каде што многу млади
се дружеле и се информирале за
нештата што им ги обликувале
животите“

За Александар Жантевски - Жанто, пријател и еден од најчестите муштерии на Соња, било речиси незамисливо работниот ден да му заврши без да помине во „Андерграунд“ - по дневната доза муабет, или, како што самиот вели: „без дневниот апдејт, без дневниот апгрејд“.

„Соња е бренд. Кога ќе се спмне Соња, првата асоцијација за мене е исклучиво 'Андерграунд'. За мене 'Андерграунд' е локација која што не е само фризерница, туку место каде што приказните не сме ги раскажувале или сме ги слушале, туку сме ги создавале, сме ги живееле. Тоа е место каде што животот ни се претвораше во приказна - од дружење, средби, договарање, комуникација - место што најмалку сме го препознавале како фризерница, место каде што можеби и сме се пронашле себеси. Одењето во 'Андерграунд' за мене беше како обврска. Секој ден после работа мораше да се помине од таму - да се направи еден 'апдејт' и еден 'апгрејд' - да чуеш и да пренесеш од тоа што си го сознал во денот - во животот, на работа. Тоа е место каде што сме ги среќавале нашите љубови низ животот, место што направило денес да бидеме тоа што сме, место кое, дефинитивно, влијаело на тоа како ние сме се оформиле како карактер, како личности, за понатаму да го претставуваме Скопје на еден убав начин кога ќе отидеме некаде надвор. 'Андерграунд' беше можеби единственото место каде што не мораш да кажеш како сакаш да те шишаш, туку да кажеш: 'прави што сакаш'. Соња знае да процени кому што ќе му стои, што е многу важно, зашто многу често се случува да отидеш на фризер и да направиш будала од себе. Тоа нема да ви се случи кај Соња“, се сеќава Жанто.

За него „Андерграунд“ бил како социјална мрежа, место каде што многу млади се дружеле и се информирале за нештата што им ги обликувале животите. Неговиот одговор не' потсети на еден интересен детаљ од неодамнешниот разговор со Соња. Ја прашавме зошто нема „Фејсбук“. Ни одговори духовито, во нејзин стил: „Што ќе ми е 'Фејсбук'? Јас си имам 'Фејсбук' на работа, уште пред сите да имате. Ќе седнат да се шишаат, се' ќе дознаам - кај сте, што правите, како сте!“. Добра идеја, нели?

Зоки Панкер

2011-02-02T14:34:00.001+01:00

Зоки Панкер
(Фото: Андреј Гиновски)

Никогаш не бил зборлив. Можеби никогаш нема да се сетите на неговиот глас, но, доволно е да го сретнете за да ви се разбудат милион слики од убави времиња што сте ги поминале во неговите кафулиња. Човек кој и без многу зборови со леснотија ќе го доживеете како култен лик на градот

Можеби никогаш нема да се сетите на бојата на неговиот глас, но, ликот никогаш нема да го заборавите, како што нема да ја заборавите и ведрината што зрачи од него. Доволно е барем неколку пати да сте заглавиле во некои од култните скопски кафулиња и клубови - „Ван Гог“, „Флок“ или „Балет“ за да го забележите како еден од клучните фактори поради кој сте си ја поминале убаво вечерта. Зоки Панкер.

Неговиот - професионален - пат во ноќниот живот на Скопје почнува во 1985-86 како келнер во „Клуб 21“, во Стара чаршија, продолжува 1986 во „Ван Гог“, каде што ќе го запознаат стотици скопјани кои и ден-денес го спомнуваат по убаво. Кога веќе го запознаа илјадници, реши да отвори свое место - „Флок“ - од 1997 до 1999 - во неговото маало, Градски Ѕид, кај денешна ТЦЦ Плаза, во кое главно излегуваа „центарски деца“ - филм кој самите тие најдобро си го разбираа, но, не им беше тешко и на другите да им го сфатат - едно од најведрите кафулиња што некогаш му се случиле на Скопје. Но, токму тогаш, ќе се случи пресврт - убиство на дете на скопскиот Плоштад, по што паѓа наредба: кафулињата ќе работат до 23:00.

Можеби никогаш нема да се сетите
на бојата на неговиот глас, но,
ликот никогаш нема да го заборавите

„Тоа беа најубавите години во мојот живот“, се сеќава Зоки, раскажувајќи ни „шкрто“ на зборови, како и секогаш. „Мислев тоа ќе трае ден-два, но потраја два-три месеца. 'Флок' не можеше да издржи“.

Во тој период, накусо ќе го земе „Ван Гог“, овој пат како шеф, 2000 година, но и тоа нема долго да трае.

„Во тоа време 'Балет' беше празен, а имаше дозвола да работи како ноќен клуб и - решив да го земам. Така почна ова денес“, се сеќава.

Разговорот со него е прилика да се направи пресек на животот во кафулињата во Скопје во минатите 25 години. Ќе се изнаслушате интересни податоци и размислување, кои виселе околу вас, но, не сте имале прилика да ги согледате.

„Дојдоа напорни времиња. Луѓето се понапнати, поагресивни. Некогаш народна музика можеше да слушнеш само во 'Опатија', или далеку од Центар - денес сред град ечи турбофолк. Кога почнав да излегувам, да работам по 'кафичи' беше време на панкот, кој даде позитивен импулс на сите уметности. Во 'Ван Гог' доаѓаа арт-луѓе, беше рокерско место, убави, весели луѓе, градски деца. Времето на 'Флок' беше - да ти е ќеф да одиш на работа! И со 'Балет', кога почнавме, беше така, но станува напорно. На врата ти доаѓаат напнати луѓе, без став во животот - вчера биле на Цеца, денес одат на транс-журка, утре сакаат да влезат во 'Балет'. Понекогаш навистина ми е смачено“, ни рече.

Тасе Ван Гог: „Панкер за Ван Гог беше дел
од амбиентот, како што беа сликите на
Чемерски, Мазев и Мартиноски. Човек кој
му даваше на просторот некаква енергија,
добар тон, како жива скулптура“

Замоливме неколку од пријателите на Зоки Панкер да се обидат да ни го претстават во неколку реченици. За Тасе, сопственикот на „Ван Гог“, Зоки Панкер бил како „инвентар“ на тој простор, дел од амбиентот како што беа сликите од Чемерски, Мазев и Мартиноски. Човек кој му даваше на просторот некаква енергија, добар тон, како жива скулптура.

„Треба да го запознаеш од блиску за да ја почувствуваш неговата големина. На луѓето што не го познаваат многу, можеби ништо не им значи, но, тие што го запознале лесно можат да го почувствуваат печатот што Панкер му го дал на градот. Луѓето што излегуваа во Ван Гог се сеќаваат на таа негова пријатна појава - човек кој малку зборува, а многу зрачи. Тоа го пренесе и во кафулињата со кои работеше подоцна - Флок и, денес, Балет. И ден-денес, кога ќе се сретнеме, средбите се срдечни и пријатни - одличен другар. Панкер е Панкер!“, ни рече Тасе.

Уште од првите денови на „Балет“, речиси секојдневно покрај него е Жани Митревски, „шеф на 'Балет'“, како што ни го претстави Зоки. Го замоливме и него да ни каже некој збор за Панкер.

Жани Митрески / Pass-N-G-R:„Знае да
направи спој на ситници - луѓе, ситуации и
музика - некои комбинации што на некого
ќе му личат невозможни, нема да му текнат,
ама, ете, тоа е рецептот!“

„Со Панкер се знаеме, пууу... многу одамна! Од мои 18-19 години, од 'библиотека' (се смее!) - од 'кафичи', од времето на 'Ван Гог' - тогаш јас држев 'кафичи' - он доаѓаше кај мене. Во 'Балет' сме заедно од почетокот, од 1999. „Панкер е 'среќна ѕвезда'. Таков му е духот. Околу него има позитивна аура! Знае да направи спој на ситници - луѓе, ситуации и музика - некои комбинации што на некого ќе му личат невозможни, нема да му текнат, ама, ете, тоа е рецептот! Панкер дефинитивно има оставено печат врз градот. На шега знаеме да си кажеме 'Го креираме ноќниот живот на Скопје', ама, кога ќе видиш, и не е толку за смеење. А тој има многу дадено - и со 'Ван Гог' и со 'Флок' и со 'Балет'. Тоа е Панкер“, вели Жани.

Токму тоа што е дел од тимот на „Балет“ кажува за таквите „магичните комбинации“ за успех на Зоки, кој решил во „Балет“ да го вгради и искуството на Жани, како поранешен сопственик на култното кафуле од ТЦ Мавровка „Нипон“, малку помалку славното „Саунд“, но и Бајо од уште покултното „Зи Зи Топ“, како диџеј во четвртоците, и, да не ги заборавиме бендот што на Скопје му е замена за никогаш не отсвирените концерти на светските бендови што сме сакале да ги гледаме - „Деј оф“.

Јане Стефанов: „Влегувањето во 'Балет' е
влегување во патешествие полно со
изненадувања. Првиот дел од 'програма-
та' е, можеби, стандарден, но, токму кога најмалку очекуваш, ќе се појави
Зоки со изненадувањето“.

Меѓу луѓето долгогодишни конзументи на добрата забава за која бил заслужен Панкер, пријателите ни го посочија Јане Стефанов, падобранџија, човек со широк круг на пријателства. Вели, не може точно да се сети кога се започнал со него и дали некогаш формално се запознал, но, дека отсекогаш Панкер бил клучниот фактор за добра журка. Доволно било само да биде присутен - Атмосфера што особено ќе му легне во времето на 'Флок', кога во кафулето открил пријатно место за арчење на неговото младешко слободно време, близу до Аероклубот, каде што бил најчесто.

„Која беше неговата улога? Тој ни беше сврзно ткиво на ова семејство. Преку неговиот 'сенс' за избор на 'клиентела' правеше гостите што се дел од неговото место да бидат компактни, во интереси, ставови... и да се чувствуваат пријатно во таа средина. Толку пријатно и опуштено што шанкот, кој обично е поило и потпирач, станува место на кое гостите може да ги покажат своите играчки вештини. Ако прашањето е дали сум го запознал, одговорот е да, ама не директно туку преку луѓето што ги запознав во 'Флок', 'Ван Гог' или 'Балет' - тоа е неговото изразно средство, начинот на кој не' комуницира сите. Затоа, 'Балет' работи и во лето на 'миљарда' степени“.

Влегувањето во „Балет“ за Јане е влегување во патешествие полно со изненадувања. Првиот дел од „програмата“ е, можеби, стандарден, но, токму кога најмалку очекуваш, ќе се појави Зоки со изненадувањето.

„Тогаш доаѓа Зоки, со пијачката на денот - „црнче“, „камиказа“ или нешто од што е фасциниран во моментот. Муабет, те има – те нема, гласна музика, дигнати раменици, не е битно весело да е. После неколку рунди со неуморното пиво клатење и стискање, паѓаш во ентузијазмот и кога си помислуваш да се впуштиш во прегратките на ноќта, ете го Зоки со нова идеја..“.

За крај уште ова. Од каде му е прекарот „Панкер“? Да. Како што многумина претпоставувавме - покрај специфичната фризурата, навистина бил панкер, од генерацијата на Картер.

Ван Гог

2010-12-10T15:21:00.011+01:00

Ван Гог, 2010 г.

„Ван Гог“ не е само име на кафуле во Скопје. Денес тоа е веќе топоним. Едно од култните места кои постојат непрекинато повеќе од две децении. Помина низ разни фази, го водеа луѓе со различни визии. Сепак, за оние што го познаваат од почетоците, ништо нема да ги замени доцните осумдесетти

Еден ден низ маало се појави Сецко. Веќе многу луѓе го знаеја како еден од поинтересните гитаристи на скопскиот андерграунд, јадрото на “Ласт Експедишн“, бендот од наше маало. Рече: “Што правиш? Како си? Ај да те носам на едно место, во 'Ван Гог'“. Лесно беше да те кандиса некој што бил гласник на прогресивното, на андерграундот, маалски батко кој секогаш знаел да нафрли некоја интересна музика, некако природно прифатен како “повозрасен брат“ во миговите додека братот служеше војска во ЈНА. Есен, 1989. Отидовме на местото за кое веќе се зборуваше по градот, за кое зборуваа луѓето со кои се среќававме на повремените концерти во Дом на млади “25 Мај“, денешно МКЦ. Се случи љубов на прв поглед. Отидовме во место од кое ќе биде тешко да се разделите, со години, се' додека таму владееше филмот што тогаш го видовме. Го откривме местото каде што ќе го поминеме историски времиња - крајот на Југославија и почетоците на самостојна Македонија - временски ориентир за илјадници млади од тогашно Скопје. Местото каде што ги поминавме ноќите кога се броеја гласовите од референдумот; кога ЈНА собираше наши врсници за на фронт во Хрватска; вечерите кога вриеше од девојки зашто, машките се криеја од воената полиција на ЈНА. Немаше човек што свири, собира музика и открива нови музикки, слика, пишува, ваја, глуми.. што гравитира кон андерграунд уметност, а да не излегува пред “Ван Гог“, во “Ван Гог“, на ѕитчето спроти “Ван Гог“.

Иво Блузмен

Ноќта почнуваше кај 8 навечер. Ако малку пораните, ќе ги затекнете Тасе и Зоки Панкер штотуку пристигнати со темносиниот спачек од по набавки.. кај да е, пред “Кораб“ - семакарницата спроти 'Градежен', ќе зачкрипат кочниците на “двојката“ во која пред десетина минути, во Влае, се качил Иво Блузмен, легендарниот. Рачниот или биолошкиот часовник на персоналот во “Ван Гог“ веќе знае дека е време да го стави на шанкот металното чинијче за грицките што веќе подготвени го чекаат Иво во “Кораб“ - мезе за џускање.

Ван Гог, раните 1990-ти.
Фото: Приватна архива на Билјана Стефановска.

Кај да е, за некоја минута ќе се појават предвесниците на разните дружини; поздравувајќи се со домаќините, веќе седнати на масите на пред кафулето; нафрлајќи поздрави кон веќе дојдените. Веќе сте отпиле една третина од пијачката. Чувствувате дека веќе ве фаќа јанѕа. Чекате да наиде некој, да решите каде ќе се сместите - внатре, надвор или од карши, на ѕитчето кај Општина Центар. Со последната третина од пивото, коњакот, вотката кворумот е веќе доволен. Ја препознавате музиката која веќе го најавува следниот стадиум од градирањето на вечерта. Веќе ви е јасно - со која касета завозиле, натаму ќе оди флуидот - ќе ги штедиме силите, или, ќе возиме кон еуфорија, сите заедно, како и секогаш.

„Непроспиена ноќ што не може да се надокнади“,
Богомил Ѓузел - Сергеј Андреевски

Каде и да застанете.. на некоја или покрај некоја неколкуте маси од двете страни на непишаната влезна патека; потпрени на шанкот; накрепени на некој ѕид, покрај “типот што го боли заб“ од сликите на Глигор Чемерски; заѕверени накај дрвената решеткаста конструкција на таванот; “Девојката“ од Никола Мартиноски, “Типот“ во масло на платно од Сергеј (за кого претпоставувавме дека е Сергеј, авторот на омотот на Мизар) или покрај легендарната слика на Чемерски со стихови од Богомил Ѓузел (“Непроспиена ноќ што не може да се надокнади“). Каде и да ве затекне најавата, веќе знаете дека ви претстои добро расположение, опкружени со пријатни луѓе, креативци со кои секогаш ќе си најдете убав муабет.

Тасе - Ван Гог

“Гледано од оваа дистанца, чувствувам голема возбуда. 'Ван Гог' беше навистина култно место. Се' почна со мојот голем мерак за сликање. Не успеав да се запишам на ликовна академија, студрирав сосема друго, но таа страст кон сликањето постојано ме прогонуваше. Во тоа време почнавме да одиме по музеи, отидов во Холандија, бев во Музејот на Ван Гог и многу го засакав. Кога се вратив во Скопје, сакав да правам нешто паралелно со студиите. Веќе познавав многу луѓе - решив да отворам 'кафич', во куќата на дедо ми, 1986 година. Сакав да направам нешто што ќе биде различно од тогашната скопска шема. И, го отворивме 'Ван Гог'“, се сеќава секогаш ведриот домаќин, Тасе - како што го познававме сите, или, официјално, Зоран Тасев, газдата на “Ван Гог“.

Барајќи го начинот како да направи место што ќе биде различно од тогашните места за излегување, сепак, не можел да отиде далеку од неговата страст кон сликарството. Решил токму такво да биде и местото што ќе го отвори. Со првите пари што ќе ги заработи решава да купи слики - сликите што и ден денес се изложени во “Ван Гог“, дела на Глигор Чемерски, Петар Мазев, Никола Мартиноски и Сергеј Андреевски.

“'Ван Гог' беше некако најкул место од местата во кои излегувавме. Се собираа неконвенционални луѓе, меѓу нив едно чудо авангарни селебрити ликови. Имаше константна публика. Во тие години на поп музика 'Ван Гог' беше најалтернативното место во Скопје. Затоа беше поинакво. За нас беше точка на собирање. Порано оделе на корзо, ние одевме во 'Ван Гог'. Секој ден беше убав: друштво, муабети, пиво, цигари, заебанции. Локалот беше мал, па луѓе стоеа и надвор, околу кафичот. Мене, лично, посебно ми беше убаво ѕитчето преку улица, спроти влезот на 'Гог'. Е, таму, на ѕитчето, најмногу се смеевме и се глупиравме“, се сеќава Сани Шалом, девојка што ја запознавме во “Ван Гог“, денес државен службеник во Тел Авив.

Златните времиња на “Ван Гог“ уредно се архивирани во приватната архива Билјана Стефановска, уште една девојка што секојдневно ја гледавме таму, денес архитект во Франкфурт на Мајна, Германија.

Билјана Стефановска

“Тоа беа некои времиња кои не беа лесни, време на барања, пронаоѓања и губитоци. Почнав да одам таму кон крајот на средно и кога почнав да студирам. После се префрлив со студиите во Германија, и секогаш кога доаѓав во Скопје 'киснев' во или пред 'Ван Гог'. За некоја година се промени атмосферата таму, може да се каже и аурата. Таму се чувствував како да сум меѓу свои луѓе, а не како вонземјанка. Запознав интересни индивидуи, битија, со необичен хумор, кои ми отворија нови светови за цудење и воодушевување. Тоа беше место за размена на идеи, музика, поезија. Не чувствував притисок за конвенционално однесување, без разлика дали се работи за восклици, театрално-сатирични дискусии за некој писател или композитор, или за тагата заради неразбирањето на светот или некоја љубовна мака. Можев да отидам таму еуфорична или мивкеста, не ми беше непријатно. Благодарна сум што имав прилика да го доживеам тој период на 'Ван Гог' особено на таа возраст“, се сеќава Билјана.

Коста - Ван Гог

“Ван Гог“ оттогаш помина низ разни фази и филмови. За луѓето што го открија на крајот на осумдесттите, приказната за “Ван Гог“ заврши набргу, кога “Ван Гог“ се фузира со “Мондријан“ - “шминкерскиот“ кафич од Чаршија, кога стилот му омекна и кога многу од луѓето што таму доаѓаа дотогаш беа пречекувани од “странци“, луѓе кои не ги пуштаа зад вратата на местото што некогаш им било свето. Такво било искуството и на Сецко, кого не го пуштиле внатре, на договорена средба со новинар на БиБиСи, кому требало да му предаде снимка од најновите студиски материјали.

Но, било како било. “Ван Гог“ в година ќе слави 25 години од основањето. Кафулето денес го води Коста, човекот што долго време работеше во “Ван Гог“. Гледајќи го тоа што го работи, се чувствувате охрабрени. Неговиот филм е поинаков, но, знае да ја негува традицијата. Се гледаме в година? На роденден?

Текст: Васко Марковски
Фотографии: Ивана Кузмановска, Васко Марковски, приватна архива на Билјана Стефановска, Ноќен клуб „Ван Гог“

Сабвеј (Струга)

2010-12-03T15:37:00.007+01:00

Никола и Томе Кукунеш,
пред некогашниот влез на „Сабвеј“

Кој одел во Струга, а барал нешто поразлично од кафулиња и диско-клубови со летни хитови, засекогаш ќе го памети. Сите патишта водеа кон 'Сабвеј' - 'институција', 'свое место' и клуб во кој се дружеа и се запознаваа рокенрол луѓе од сите краишта на Македонија

Кој одел во Струга за време на летата, а барал место поразлично од другите, во кое не се пуштаат летни хитови - добро го знае. Го открил и си нашол место за себе, каде да ги поминува ноќите, дури и да дошол без друштво во градот. Не требаше многу време за да се рашири гласот за 'Сабвеј' - кафулето во дневната соба на Кукунешовци. Родителите решиле да им ја исполнат желбата на синовите, Никола и Томе - да имаат свој 'кафич', во кој ќе слушаат музика каква што сакаат, каква што не можат да слушаат во ниту едно од бројните струшки кафулиња и клубови. И, толку требаше. Чувме дека таму некаде, во тесните сокачиња позади Хотел 'Београд', Томе и Никола отвориле 'кафич', таков каков што баравме со години, ние - дојдени од Скопје, од Битола, од Охрид, од каде не? - и нашите пријатели од Струга. Веќе знаевме каде ќе се најдеме - и без да се договараме. Големо семејство од 'наши луѓе', во место кое направи да се спријателиме уште повеќе, за век и веков. Пет години срдечно дружење - од 1995 до 2000.

Трагањето по споменот на 'Сабвеј' го почнуваме со Ангелко Јовчески - Гече, еден од струшките панкери што ги запознавме таму, тапанар на неколку струшки бендови, одличен!

Ангелко Јовчески - Гече

“Беше едно сопче од дваесетина квадрати, но, иако беше мало, правеше децата наречени рокери, панкери, металци таму да осетат една дотогаш невидена слобода. По некое време, се прошири уште за десетина квадрати и, на наша радост, имаше повеќе место за 'шутки'. Се собираа само „такви“ луѓе. Од музика, најмногу имаше југословенски панк-рок, но имаше и 'Дорс', 'Дед Кенедис', 'Сепултура', 'Металика', 'Ајрон Мејден' - се'!. По некоја година почна 'диско', модата, па се измешаа и рејвери, трансери, „гоатери“, и, нормално - пропадна“, се сеќава низ шега Гече.

Сеќавањето ни го свртува погледот кон местото каде што некогаш стоеше диџејскиот пулт. Таму редовно беше Чима - Климе Матоски, тогаш дете, денес искусен веб-дизајнер, стружанец на привремена работа во Скопје. Одењето во 'Сабвеј' си го направило своето: беше првиот веб-дизајнер кој направил веб-страници на македонските рокенрол бендови и артисти.

Чима - Климе Матоски

“Во тоа време Струга вриеше од туристи, немаше строги закони за пушење, за работно време. Имавме клуб во кој се пие евтино ѕидарско пиво! Се слушаше музика и се собираа касети и CD-a, се одеше по концерти и фестивали. Во 'Сабвеј' ќе најдевте луѓе од цела Македонија и многу од луѓето со кои и денес се дружам ги запознав таму. Од музички аспект, беше институција - место за промоција на македонска музика. Гледано од временска дистанца, мислам дека бендови од типот на 'Чиста Околина', 'САФ' и други бендови од тоа време никаде не биле подобро промовирани отколку таму. Клубот доживеа многу интересни музички трансформации. Секое лето беше во различен филм, според тоа што беше актуелно во моментот. Лично јас, таму ја доживеав мојата најголема музичка надградба. Секој ден некој носеше нова музика, преснимувавме, преслушувавме и се надградувавме. 'Сабвеј' беше дефиниција за андерграунд клуб. Клуб каков што немало во Македонија до денес, иако скромно опремен, со опрема пред распаѓање и со крпени звучници. Имаше некоја неверојатна енергија со која ги привлекуваше луѓето. Пред секое реновирање се собираше екипа од луѓе кои доброволно доаѓаа таму да помогнат. Едноставно, живеевме за тој клуб. Секако, незаборавен дел од приказната се најдобрите сопственици на клуб на целиот свет - Томе и Никола. Без нив 'Сабвеј' никогаш немаше да биде тоа што ни остана во сеќавање“, се сеќава Климе.

Меѓу пријателите што ги стекнавме во 'Сабвеј' е и Мартин Мартиноски, стружанец, тогаш студент и екологист, денес портпарол на Владата на РМ. Ќе ви наброи голем список имиња, луѓе со кои сме се дружеле во 'Сабвеј'.

Мартин Мартиноски

“'Сабвеј' го заслужува епитетот Институција кога станува збор за урбаното живеење, не само во езерскиот регион туку и во цела Македонија, во периодот на деведесеттите години од минатиот век. Беше сврталиште на луѓе кои го носеа духот на супкултурните урбани вредности, на една нова држава која тогаш се раѓаше. Дух на вредности кој опстојува и денес и ни дава сила да се одбраниме од налетите на кичот. Беше место каде што ги храневме нашите души со 'Мизар', 'Тело-наука совршена', 'Анастасија', 'Архангел', 'Чиста околина', 'Сет', 'Ласт Експедишн'. Беше место каде што се мешаа панкот, новиот бран, етното, гранџот, металот, хип хопот, техното, каде што доаѓаше до израз се' што не беше мејнстрим. Томе и Никола, имаа храброст да се вложат себеси и својот дом во место кое обедини луѓе од неколку генерации. Таму стекнавме пријатели за навек од сите краишта на Македонија. Одиш и наоѓаш некој со кој можеш да најдеш заеднички муабет и да ја поминеш вечерта без претходно да се договараш, место каде што секогаш добиваш голема порција квалитетна музика, евтино, но квалитетно пиво (оладено!). Ако си преку ден - играш табла и пиеш кафе, гледаш сеир и слушаш безброј анегдоти, нешто што е практично невозможно во денешни услови. 'Сабвеј' форевер!“.

Еден од луѓето без кои не можеше да помине дружењето во 'Сабвеј' беше Томислав Прањиќ, стружанец кој веќе десетина години живее во Пула, во Хрватска. Кој одел во 'Сабвеј', добро се сеќава на неговите 'интервенции во просторот' - човек кој беше задолжен за 'артворкот' на култното струшко кафуле - од стрип цртежите од Алан Форд на ѕидовите во кафулето, до инвентивните пропагандно-промотивни летоци.

Томислав Прањиќ

“Паметам дека на еден од плакатите за 'Сабвеј', што во тоа време ги правевме рачно, со дебели букви беше напишан слоган 'Домот е таму кај што ти е срцето!'. Денес почнува да ми станува јасно што се' навистина претставуваше 'Сабвеј' - најдобрата 'ствар' што можеше да и' се случи на Струга во тие темни пост-ЈУ времиња'. Место кое нас, правеше ние, 'алтернативците', да забораваме дека живееме во малограѓанска и досадна Струга. Таму со гордост можевме да ги донесеме нашите гости и да не ни биде срам или шубе дека нема добро да се забавуваат. Не беше место со супер фотелји или 'sound system', но секој што ќе влезеше, оставаше таму дел од себе, дел од срцето“.

Крајот му го препуштаме на Шурбе (Костадин Шурбановски), скопскиот диџеј со струшки корени, редовен гостин во 'Сабвеј', секое лето.

Костадин Шурбановски
- Шурбе

“Струга, покрај 'поетските ручоци', е позната и по својот панк и алтернативен музички бекграунд. 'Сабвеј' беше логично надоврзување и продолжување на таа приказна. Се сеќавам, во времето кога го покренавме музичкиот магазин 'Тротоар', однесов во „Сабвеј“ десетина примероци од првиот број, чисто онака, од зезање. Се продадоа за една вечер! Во 'Сабвеј' се муваа кул фаци од македонскиот андерграунд и секогаш гласно свиреше супер музика: пост-панк, алтернативен рок, хип-хоп, даб. Ќе остане запаметен и по оригиналниот тоалет, шанкот со неколкуте инвентар-фаци, како и со и таблото со легендарните Стружани. 'Сабвеј' беше вистински пример, показател и доказ дека Струга отсекогаш била далеку покул од Охрид“.

Сабвеј, од фото-албумот „Subway University - Генерација 97/98“:
Никола Кукунеш, Климе Мато, Томе Кукунеш, Мартин Мартиноски

Роки

2010-11-26T15:57:00.005+01:00

Фото: Васко Марковски

Ретко кој го знае како Драган Ѓуровски. Прекарот му е на место: Роки. Рокер во крвта, човек од кого речиси дваесет години младите генерации слушаат рок-лектира, а повозрасните имаат добар фон за пиво каде што настапува. Музичар со препознатлива насмевка, срдечност и искреност, без разлика дали настапува пред 50, 500 или 500 милиони луѓе

Се појави во “Ван Гог”, во доцните 80-ти. Набргу забележавме дека е секојдневен гостин, исто како нас - редовни гости кои најубаво се чувствуваа кај “ложата”, на ѕидчето отспротива, кај бараките на Општина Центар. Со секое следно доаѓање во “Ван Гог”, веќе знаевме - кај да е ќе се појави, на поплочениот тротоар, откај плоштатчето, неколку чекори по Тони Мичевиќ и дружината, доцнејќи зад нив колку да го заклучи темносиното “рено 9”. Секогаш беше тука некаде. Речиси немаше вечер да не дојде. Сфативме дека тоа е другар на Мичевиќ, блескавиот гитарист кој штотуку го бевме откриле по скопските клубови. А, кај беше Мичевиќ, таму беше и тој, Драган, другарот што им помагаше за инструментите, да се донесат до “Ван Гог” - да се приберат од “Ван Гог” по свирките.

Набргу станавме свесни дека Скопје доби еден нов, поинаков ноќен живот, со бендови што ги свират во живо музиките што нè возеле низ годините, што допрва ги откривавме. Веќе имаше и да се бира. “Вуду” на Мичевиќ и Лопе, “Банкрот блуз бенд” на Гиш, Харе и Ренџов, или - џезерските бендови на Ачек и Сале Икономов.

Веќе се навикнавме. Како урбани номади, ги следевме во новите локали каде што настапуваа - толку често, толку интензивно, што веќе “нè фаќа склерозата” кога ќе се обидеме да ги наброиме: “Три секунди” во салата на “Работнички”, кај Гранит од “Патика” во “Капан ан”, во “Арт”, “Сабвеј”… “Која ли беше таа формација кога ги гледавме таму-и-таму”, залудно се обидуваме.

Еден ден нè изненади. Роки се појави зад микрофонот. Тој беше пејачот. Повеќе не беше пријателот на Мичевиќ и дружината кој уживаше отстрана во нивната музика. Се појави како темпераментен изведувач, жар кој тлеел. Но, не било за изненадување. Ни биле потребни дваесетина години да го дознаеме тоа, неодамна, кога се видовме со повод. Со идејата да има бенд, да свири на концерти, се занесувал уште од шесто-седмо одделение, кога му купиле хармоника. Но, жарот тлеел. Се будел секаде каде што ќе го однесел животот - во Алжир, каде што живеел две години како средношколец, син на секретар на воено аташе; во Белград - нова прекоманда на татко му; во населба Аеродром, каде што се преселил од старото маало во Скопје (кај Зоолошка), каде што ги запознал Мичевиќ, Лаки и луѓето со кои ќе почне да свири по бендови - од првите настапи, со “Woman Haters” во “Ван Гог”, до големата сцена, како член на придружниот бенд на Тоше Проески.

Еден од луѓето со кои соработувал во разни периоди е Трајко Симоновски - Таци, некогаш басист во “Woman Haters”, подоцна еден од незаменливите членови на “Блу фанки индивидуалс”. За него Роки е “супер тип, извонредно интелигентен човек, музички наслушан, голем мераклија за музика, кој сака џез, но е рокер во крвта”.

Трајко Симоновски - Таци

“Освен што има голема желба да свири, да настапува, ептен е голем мераклија за инструменти. Не е многу вешт гитарист, но е толкав мераклија, што има опрема каква што имаат, можеби, само најголемите гитаристи во Македонија. Комуникацијата со него е многу едноставна и на сцената и во секојдневието. Имаме супер, френдовски однос. Со Роки сме ‘ратни’ другари уште од времето кога свиревме заедно во ‘Woman Haters’. На турнеите со Тоше сме поминале многу време и многу километри заедно, по 24 на ден, во комбе, на сцена. Имало убави моменти, имало и препирки, но за него можам да кажам сè најубаво. Понекогаш го доживувам како дух од минатото - човек кој знае со луѓето да комуницира директно и искрено, без ‘господине’ и ‘госпоѓо’. Дефинитивно е легенда. Човек кој веќе 15-20 години ги забавува луѓето по Скопје и низ Македонија. Легенда го прави, веројатно, и начинот на кој настапува - и во клубовите и со Тоше - секогаш растоварен, непосреден и неформален. Тој Роки пред 15 години и овој Роки денес се малку различни, но и едниот и другиот секогаш зрачеле со забележлива љубов кон музиката. И, да не го заборавиме неговиот некогашен бенд ‘Sugar Free’, со кој свиреа своја, авторска музика. Снимија албум кој беше одличен, и ден-денес - не беше продукциски толку добар колку што имаше квалитетни песни и добра музика”, ни рече Таци.

Валентина Ѓоргиевска, новинарка која одблиску ја следеше кариерата на Тоше Проески, имала прилика одблиску да го биде сведок на “другото лице” на Роки, како член на “Бендот на Тоше”, како човек кој настапувал на голема сцена - на балканските турнеи и на изборот на Песна за евровизија во Истанбул.

Валентина Ѓорѓиевска Парго

“Роки, чинам, е најискулираниот рокер што постои, или барем што јас го знам. Работите секогаш ги изведува сосема сталожено и најпрофесионално. И бендовите со кои настапува клупски секогаш биле најдобрите. Мислам дека затоа и Тоше ги одбрал за соработници Роки и неговиот бенд уште првиот пат кога ги слушнал, на свирка во ‘Маракана’. А меѓу Тоше и Роки постоеше и се чувствуваше една голема синергија, не само соработничка, ами многу повеќе пријателска и духовна. Роки беше дел од евровизиската екипа во 2004 г. Смирен, пристапен, како и секогаш, не ја губеше главата во целиот тој евровизиски хаос во Истанбул. Од неколкуте разговори со него, ме импресионира неговиот пристап кон коментирање на сцената. Рок-каузата ја брани на свој начин, но за разлика од многумина други рокери, не ги напаѓа и омаловажува изведувачите и фановите на другите правци, ами коментира со целото свое видување на нештата и на музиката. Пријатен соговорник, најмногу пленува кога искрено пријателски ќе се поздрави и мошне срдечно ќе ти се насмее, со неговата ведра насмевка. Момче со урбан рок-стил и одличен музичар!”

Игор Целески е еден од многуте луѓе чија младост и период на созревање често во фон ја имале музиката од настапите на Роки низ скопските клубови и кафулиња. Настапите на “Хејтерс” и “Индивидуалс” за него, на некој начин, биле компензација за светските бендови што не сме можеле да ги гледаме кај нас - бендови кои ни помогнале да ја доживееме отсвирена во живо музиката на хероите што не сме имале прилика да ги гледаме.

Игор Целески

“Роки е една урбана фигура кој заедно со своите пријатели од бендот ‘Woman Haters’ и ‘Блу фанки индивидуалс’ му дадоа една нова димензија на ноќниот живот на Скопје. Донесоа еден нов начин на забава и во време кога не можевме да ги гледаме светските бендови кај нас или во блиската околина, тие беа замена за тоа. Со нивното музицирање поттикнаа и многу тинејџери да земат инструменти в раце и да ги почнат своите авантури во музичките води, како авторски бендови или како бендови за свирка. Флуидот меѓу нас и нив беше на високо ниво. Едноставно, тоа струеше низ воздухот, а најзаслужен за тоа беше Роки, како пејач, со неговиот карактерестичен хумор, секогаш насмеан. Во нивниот репертоар имаше неколку песни кои им беа како химни и без нив не можеше да помине ниту една вечерна свирка”, се сеќава Игор.

Што прави Роки денес? Рокер засекогаш. Сакате повторно да чуете со каков жар ја пееше “Соулмен” од “Блуз брадрс” или “Хард ту хендл” од “Блек Кроус”? Лесно ќе го најдете.

Бранко Фиат

2010-11-18T16:08:00.004+01:00

Бранко Фиат
Фото: Андон Давчев

Како човек кој е на прагот на деветтата деценија од животот, малкумина денес го знаат како урабана легенда од Скопје. Но, оние што го знаат од порано ќе ви кажат дека тој е неоспорно тоа: некогашен скопски фраер и боксерски херој повоена Македонија и Југославија

Времето на неговата слава одамна поминало. Можеби сме го сретнале некогаш на улица но, ни на крај памет не ни дошло дека старчето со кое сме се разминале по тротоарот или по плочникот е некогашен страстен боксер, Бранко Фиат, човекот од Кисела Вода за кого некои пријатели веќе ни го беа кажувале како урбана легенда од Скопје. Имаме убав повод да се сетиме на него – 40. “Златен гонг“, меѓународниот боксерски турнир во спомен на ослободувањето на Скопје, кој се одржа деновиве.

Не' пречека, во неговиот стан во Кисела Вода, срдечно и, по малку, збунето, чудејќи се што некој се сетил да го побара.

“Какво е ова изненадување? Како решивте да дојдете кај мене?“, ни отвори повикувајќи не' да влеземе, надвикувајќи се со грмнатиот телевизор, пуштен на вести.

Ни требаше време да се адаптираме на просторот. Со очите шараме обидувајќи се да уловиме колку што е можно повеќе сознанија за да можеме да го направиме разговорот поподатлив. Но, детаљите што го исполнуваа просторот, колку што ни помогнаа толку и не' збунија.

Староста и живеењето сам, на таа возраст, за некој месец 80 години, направиле да се оддалечи од некогашната стокменост и педантност, која лесно можеше да се забележи на трите големи портрет-фотографии, над каучот лево од телевизорот. Лесно ќе забележите дека навистина било така: фраер, вистински господин, стокмен во модерна облека, со вратоврска и бакембарди, лик од кој зрачат самодоверба и манири. Но, како што ќе ви посведочат луѓето што го познаваат, и како што ќе се уверите самите дури и од кус разговор со него, манирите никогаш не го напуштиле. На ѕидот спроти телевизорот - голема црно-бела фотографија, својствена за времето кога служењето во ЈНА било голем настан за семејството, на сликата: Бранко Фиат војник - скината глава Прле од “Отпишаните“.

Со првите неколку прашања, ни стана јасно зошто телевизорот бил пуштен толку гласно.

“Велам, како почна вашиот пат до славата? Како почнавте да боскувате?“, го повторивме прашањето повишувајќи го гласот.

Ни раскажа дека потекнува од семејство на корушки Словенец, со необично и звучно презиме - Фиат, доселен во Скопје. Додека бил дете живееле во куќа кај паркчето меѓу денешна Градска болница и Сојуз на синдикати. Со бокс почнал уште во раната младост.

“Како дете бев плачко. Децата од маало ме тепаа. Татко ми често патуваше, па, кога виде каков плачно сум станал им даваше пари на децата од маало, да ме тепаат. И, така, стравот почна да бега од мене. Ќе ме удрат, ќе ме испотепаат, ама, барем еднаш и јас ќе удрам некого. Тоа ми остана за до крајот на животот. После го научија, па ќе му речеа: Очка, да го натепаме, а?“, ни раскажа темпераментниот домаќин.

Боксерската кариера ја почнал во тогашниот клуб “Милиционер“, еден од неколкуте тогашни клубови во градот. Таму почнал неговиот ѕвезден пат и ги запознал неговите големи боксерски херои, стара школа.

“Скопје беше град од 80.000 луѓе, а имаше боксерски екипи, две фудбалски екипи во прва лига. Сега Скопје има повеќе од еден милион, а речиси нема ниту една боксерска екипа. Срамота! Нема интерес. Младиве се педери! Овие ли се боксери? Имавме четири боксерски клубови и тоа без пари - немаше пари облека да си купиме, едни гаќи. Денес им нудат и пари и се', и - ништо. Си чул ли за Штуката? Е, тоа беше боксер. Бокс ли е ова сега? Гледам на телевизија - тој бил европски шампион! А, види му аперкат - како мало дете е, врска нема! Да е денес таа екипа што бевме ние, ќе бевме светски шампиони“, се сеќава домаќинот.

Боксувањето за “Милиционер“ било прилика набргу да го забележи пошироката јавност, по впечатливите мечови во кои ги совладал тогашните славни боксерски асови на Југославија. Неговите успеси набргу ги забележал амбициозниот белградски клуб “Црвена звезда“. Го повикале да боксува за нив. Заработувал многу, трошел многу, но не заборавал да и' праќа пари и на мајка му, која, мислејќи на иднината, без тој да знае, од тие пари го купила станот во кој денеска живее.

“Додека живеев во Белград, постигнував големи успеси и заработував огромни пари за тоа време. Сум боксувал 40 меча во странство - секогаш сум се враќал со победа. Јас сум првиот боксер што и' донел златен медал на Југославија, на Медитеранските игри во 1958, кога боскував против шампионот на Тунис. Живеев на висока нога, излегував со убави девојки, мисици – заработувал многу, но и трошев без мерка. Купував најскапа облека, но, не заборавав да и' праќам пари и на мајка ми, во Скопје. И' велев: 'Ти си госпоѓа Фиат, мора да имаш пари', и секој месец и' праќав пари колку две нејзини пензии. И, ете, во 1962 поплавата ни ја сруши куќата. После, имавме каде да живееме - колку била паметна! Сум бил со многу жени и многу жени ме разочарале. Кога имаш пари, и најубавите ќе сакаат да бидат со тебе. Но, не успеав да се оженам, да најдам жена што не пуши, што не пие, што е чесна“, се сеќава Фиат.

Противниците очекувале удар со десна.
Изненадувањето што ги чека, било во левата

На неговите успеси се сеќава Живко Дуковски, претседател на Боксерски клуб 'Скопје', поранешен боксер, органзатор на „Златен гонг“.

“Беше еден од најдобрите македонски боксери во 1950-тите години. Како добар боксер за него пројави интерес 'Црвена звезда', го зедоа во екипата и таму боксуваше околу три години. Најдобри и најинтересни во тоа време беа неговите борби со еден од најдобрите тогашни југословенски боксери, Раданов. Борбите на Бранко Фиат беа посебно атрактивни. Имаше специфичен силен удар со левата рака, што правеше повеќето борби да ги завршува пред истекот на третата рунда. Се воодушевувавме на неговите резултати, и во Скопје и како боксер на 'Црвена звезда'. Бевме инспирирани од него. Со неговото десетгодишно боксување, Бранко Фиат остави бележити траги во македонскиот бокс во 1950-тите и 1960-те години“.

Боксот, како што вели, од една страна е убава работа, но, од друга, не е добар. Многу влијаел на неговиот темперамент и направил од него импулсивен човек, кој лесно знаел да нокаутира некој што неправедно ќе го понижел или ќе се обидел да направи неправда некому во негово присуство. Меѓу нокаутираните била и неговата долгогодишна љубовница, која ја зел во Белград, ја школувал, ја хранел и на крајот го изневерила со најблискиот другар.

“Боскот не може да не остави трајни последици, да ти го поремети умот. Некој да те удира десет години по глава и ништо да не ти стане? Станав многу осетлив, раздразлив. Не знам колку казни имам платено во полиција за бељи што сум направил, што сум истепал некого. Малку нешто ќе ти пререче – ќе го нокаутирав“, ни кажа искрено.

Луѓето од неговото маало се сеќаваат на него како фраер со имиџ - редовно со трегери - кој секогаш имал интересни приказни и доживувања да им раскаже. Нема човек кој не се сеќава на неговите манири.
“Ќе те сретне на улица со убава девојка и ќе рече: 'Комшија - 5 плус! Алал да ми ти е!', нагласувајќи го комплиментот со поздравот од 'Вегета'“, ни рече еден од пријателите што го познаваат.

Миле и Драги

2010-11-12T16:15:00.003+01:00

Во нивните кафулиња ги откривавме тајните на животот. Ни беa како втор дом. Таму ги стекнувавме идните пријатели за век и веков; се формираа и се расформира бендови; ги запознававме идните сопруги или сопрузи. Миле и Драги, луѓето што ни ги дадоа "Пони" и "Браво"

Еден ден некој рече: „Си бил во 'Пони'? Го зеле некои дечки, пуштале добра музика, бајаги луѓе почнале да одат.. “. Имавме резерви спрема местото. Некогаш таму се пушташе мека музика, одеа дотерани дечки и девојки, па одевме само повремено, кога сакавме да бидеме поблиску до девојки од некои поугледни или поценети училишта. Но, гласот за новото 'Пони', се слушаше се' почесто. Решивме да појдеме и - откривме место што ќе го паметиме се' додека не' служи помнењето. На едно место: страстни фанови на 'Клеш', Боб Дилан, 'Металика', 'Џој Дивижн', 'Кјур', 'Пинк Флојд' или 'Напалм дет'. Откривме едно поинакво "Пони", кое многу повеќе ни фаќаше око, место што стана неизбежен дел од нашето секојдениве, место што ни ги промени траекториите низ градот, филм во кој се наоѓаа себеси стотици скопјани.

Така ги запознавме и 'дечките' што го направија, Миле и Драги, двајцата браќа од Тафталиџе, луѓе кои ни станаа пријатели за навек. Во нивните места - некогашно "Пони", епизодното "Моџо" и денешните мало и големо "Браво" - многумина ги откривале тајните на животот и законитостите на општеството; се формирале и се расформирале бендови, некој си нашол басист за во бендот; некој си го запознал идниот сопруг или сопруга; некој открил нова музика, нова книга; ги запознал идните блиски пријатели.

Миле - Големо Браво

Миле ни беше од некаде познат. Набргу ни текна. Тој беше првиот пејач на 'Санаториум', дечкото што сме го гледале низ град со Ружниот, чудејќи се на нивната дружба - металец и панкер. Движејќи се низ просторот, горно и долно 'Пони', почнавме да го забележуваме Драги - ист како Миле, само со кратка коса. Немаше потреба некој да ни објаснува дека се браќа.

Просторот го нашол Драги. Миле бил во Англија. Му се јавил Драги и си направиле братски муабет: "Ќе почнеме ли? - Ќе почнеме".

"Решивме да го земеме и - таму останавме три и пол години. На почетокот горе бев јас, долу го работеше Драги. Местото за тоа време беше малку необично - горе една музика, долу друга; горе беше повеќе седачко, за на муабет, долу беше повеќе за журка, за гласна музика. Така работевме околу една година, подоцна се менувавме - јас доле, Драго горе и обратно. На тоа убаво се надоврза терасата, па имаше многу дружење и надвор - на тротоарот", се сеќава Миле.

Миле

Излегувајќи таму, почнавме да стануваме свесни дека излегуваме во места (понекогаш Горното и Долното ги доживувавме како две различни места, но, сраснати, како сијамски близнаци!) што ги следат новите и музики, но истовремено и копаат по музичката историја и откриваат стари што не сме ги знаеле. Таму ги пречекавме "Нирвана", "Перл Џем", "Елис ин чејнс", но во "Пони" многумина ги открија и ги засакаа музиките по кои некогаш се палеле нивните родители.

Разговарајќи за историјата на 'Пони' со насмевка се сеќаваме на 'рабушот', на тефтерот со 'рабуш'. Речиси немаше човек што излегува 'Пони' кој немал своја страница во тефтерот. 'Пони' беше место во кое знаевме дека не' чекаат домаќини кои те знаат, ти веруваат и знаат да ти излезат во пресрет кога ќе затреба.

"Е, така беше! Човечки е да им излезеш во пресрет на луѓето на кои им веруваш. Ќе дојде период кога ќе имаат, ќе ти вратат. Ќе поминат недела-две, ќе помине еден месец - ќе ти вратат. Некој ќе каже за две недели, ќе му излезе нешто - ќе ти врати за еден месец, но, на крај секогаш излегувало во ред. Некогаш останувало и по нешто неплатено, но, има луѓе што ќе се сетат на тоа што и после неколку години, па ќе платат кога случајно ќе дојдат во 'Браво'", ни рече Миле, честејќи не' со драгата препознатлива насмевка!

Борче Грозданов - Пандур
(Фото: приватна архива на Б.Г.)

Обидувајќи се да се сетиме на луѓето што ги оставиле коските во 'Пони', еден од првите што ни идат пред очи е Борче Грозданов - Пандур, новинар, поет и театарски критичар - човек што го бие глас дека во 'Пони' завршил факултет, учејќи на масите со пијалаци. Пријателство со Миле и Драги и убавиот дух што провејува во нивните кафулињата се овековечени во неговите збирки поезија.

"Ако бараме потврда дека кафаната е институција, тогаш, бездруго, ќе ја најдеме во некогашно 'Пони' или во денешно 'Браво'. А зад секоја институција, нормално, стојат цврсти луѓе – столбови. Тоа, во случајов, се Драго и Миле Бурсаќ. Тие се некрунисани доктори по рокенрол, блуз, хеви метал и другите нус-појави што ги носи пред се' звукот на гитарата. За амбиентот и душата на тие места сведочиме ние (не сме мал број), кои сме неодминлив дел од инвентарот на нивните кафулиња, за нас: 'центар на светот'. Речиси нема човек од рок сцената кој барем еднаш не заседнал таму до рано натуро (па и на пладне!). Тоа се места во кои случувале роденденски журки, веридби, крштевки, куќни слави, па и свадби, што направи од сите нас една голема, срекна фамилија", се сеќава Борче.

Еди - Андреј Анастасов
(Фото: Васко Марковски)

Еден од редовните гости на 'Пони', и чест гостин во 'Браво' е и Андреј Анастасов - Еди, конзерватор-реставратор на икони, 'бубњар' на ТБ Трачери, Мугер Фугер и на уште дваесетина македонски бендови.

"Едно време 'Пони' ми беше како дома. Таму останував и по неколку дена. Одев дома само колку да се исперам. Кога ќе си отидеа сите муштерии, Миле или Драги ја заклучуваа вратата и пиевме до касно. Миле пушташе музика, а ние, гостите, млатевме празна слама. Кога ќе не' кутнеше уморот, знаевме да споиме по неколку столици и да си заспиеме на нив. Немаше дневна светлина и не знаевме колку е саат. Сабајлето пиевме кафе и продолжувавме со дружбата. Доаѓаа секакви фаци. Имаше и некои на кои им беше страв да влезат, па седеа од карши на ѕидче и опсервираа. А немаше никаква основа за страв. Попитомо место и газди и гости немаше на планетава. И ден-денес нема. Често одам и во 'Браво', но подрумчето во 'Пони' имаше некоја магија", се сеќава Еди.

Приказната на 'Пони' траеше три и пол години, од октомври 1992 до јануари 1996. Луѓето од 'Пони' набргу си го најдоа новиот дом, "Моџо", следното кафуле на Миле и Драги, во маалото кое можеби никој не го знае со официјалното име: "кај Млечен ресторан". Толку кратко траешее, што речиси го бевме заборавиле. Неколку месеци подоцна, браќата Бурсаќ го откриле просторот во кој ќе се закотват - денешно "Мало Браво", втори кат, ТЦ Буњаковец. Малку подоцна, ќе дојде и Големото, на дваесетина метри од помалото.

Иво Блузмен Николовски

Крајот му го препуштаме на легендарниот Иво Блузмен, човекот што редовно бил присутен во сите кафулиња на Миле и Драги. Денес си нашол прибежиште во малото 'Браво', каде што пушта блуз, секоја среда.

„Животот е крстопат. Миле и Драги направија младите во Скопје да имаат и друг избор, да не забегаат по патот на кичот и грдата музика што се обидува да завладее. Скопје треба да им биде благодарно“, резимира Иво.

Штета. Немавме прилика да си помуабетиме со Драги. Фамилијарен човек.. деца креваат температура.. не се стигнува секаде како што ќе испланираш.

Успомен од „Мало Браво“, ;-)

Текст: Васко Марковски
Фотографии: Андон Давчев, Васко Марковски