Кулата што го направила Скопје метропола

Одвојте време и качете се на скопската Саат-кула. Нема зборови со кои може да се опише чувството додека го гледате градот од горе. Можеби наједноставно го опишал познатиот англиски патописец Едвард Браун, кој рекол дека тоа е најубавата панорама на градот што ја видел

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Милан СТРЕЗОВСКИ

Не верувам дека има некој што некогаш ја видел скопската Саат-кула оддолу, додека минувате кај Бит-пазар, од Гази Баба кон пластичарите или меѓу МРТВ и Универзитетот Св. Кирил и Методиј. И, верувам дека не сум единствениот кого со години го копкало што не нашол време или повод да појде, да се качи на кулата и да го погледне градот оттаму. Но, честопати некој внатрешен глас ни кажува дека некои работи треба да ги одложуваме с¢ додека повторно тој глас не ни шепне дека дошло времето да се случат. Такво беше и моето искуство со скопската Саат-кула, с¢ до денот кога гласот однатре ми рече: сега е моментот, појди и качи се!

ПРВА ВО ОСМАНЛИСКАТА ИМПЕРИЈА Еден од историчарите на уметноста што најмногу истражувале за скопската Саат-кула меѓу нашите современици е претседателот на хуманитарната организација Ел Хилал од Скопје, Бехиџудин Шехапи. Негова специјалност се исламската уметност и архитектура, а најголемите истражувања поврзани со кулата ги направил додека работел во Исламската верска заедница и во периодот кога бил директор на Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата. Пред да појдеме кај кулата, свративме кај него да ни ја раскаже нејзината приказна.

“Точното време на нејзината изградба не се знае, но се претпоставува дека била подигната во времето на Кануни Султан Сулејман или во времето на султан Селим Втори, во периодот меѓу 1566 и 1573 г., на возвишението на некогашниот Горен град, кај денешен Бит-пазар, на платото покрај Султан Муратовата џамија. Часовникот за Саат-кулата и мајсторот што требало да се грижи за неа биле донесени од унгарскиот град Сигет, кој во тоа време бил под османлиска окупација”, ни раскажа Шехапи.

Саат-кулите како објекти на исламската профана архитектура имале двојна намена. Секогаш се граделе во непосредна близина на џамиите за да го означуваат времето за молитва, а, истовремено, биле објекти од јавен карактер затоа што секој можел да види и да чуе колку е часот. Скопската е изградена во непосредна близина на Султан Муратовата џамија и, според планот за изградба на џамијата, што се чува во Архивот на музејот Топкапи во Истанбул, е оддалечена на 67 чекори од џамијата. Објаснување зошто била изградена токму покрај таа џамија, ни даде историчарот на уметноста Шехапи.

“Саат-кулите секогаш се граделе кај централната џамија во градот, затоа што таму е најголемата фреквенцијата на луѓе. Не било случајно одбрано местото на Саат-кулата да биде покрај Султан Муратовата џамија. И кулата и џамијата се изградени на возвишението над тогашниот центар на Горниот град. Станува збор за царска џамија, за 4.000 луѓе, со верска гимназија, медреса и два мавзолеја, турбиња”, вели Шехапи.

Архитектонски, кулата е составена од три дела. Првиот дел, каиде, е платформа со квадратна форма, со ѕидови изѕидани од камен, со димензии од 5,5 на 5,5 метри. Вториот дел е со осмоаголна форма и е изѕидан половина од камен, а половина од тули. Третиот дел е во форма на круг и е изграден од тула, на две нивоа. Во долниот дел има галерија, заградена со метална ограда, на двата ката има прозорци, а на врвот завршува со кубе или купола, со форма на турбан. Часовниците биле поставени по еден на четирите страни на светот, на врвот од средниот дел, а механизмот и камбаната биле во двете нивоа под и над галеријата.

Првите големи оштетувања кулата ги претрпела во 1689 г. кога австрискиот генерал Пиколомини го запалил Скопје за време на австро-турските војни. Денешниот изглед кулата го добила во XIX век, во 1856 г., кога одново ја изградил мајсторот Хусеин од Дебар.

Последниот османлиски градоначалник на Скопје, Салих Асим-бег, во неговата книга Историја на Скопје и околината запишал дека часовникот повторно почнал да работи во 1902 г. кога бил поправен со делови што биле донесени од Швајцарија.

Но, зошто токму Скопје било одбрано да биде првиот град од Османлиската империја што ќе добие саат-кула?

“Во времето кога била изградена Саат-кулата, Скопје бил град-крстосница, каде што се вкрстувале многу важни патишта од сите четири страни на светот. Бил еден од најпознатите градови во Османлиската империја и долго време го имал статусот на една од метрополите на царството. Токму поради тој статус за негови владетели и бранители биле поставувани најголемите војсководци и најугледните луѓе од османлиското општество”, смета Шехапи.

ЧАСОВНИКОТ ОДЅВОНУВАЛ ДО КУМАНОВО Еден од првите описи на кулата го дава познатиот турски патописец Евлија Челебија, по неговиот престој во Скопје во 1669 г. Во описот што го дава вели дека кулата е веднаш до Хунќар џамија, што на османско-турски јазик значи царева или султанова џамија, а во следните реченици вели дека не видел поубава саат-кула во Османлиската империја.

“Саат-кулата се наоѓа на едно возвишение во Горниот град, во непосредна близина на Хунќар џамија. Кулата е витка и висока, со облик на минаре, а отчукувањето се слуша до градот Куманово, на оддалеченост од еден ден одење. Таа е една од најинтересните градби во Империјата”, запишал прочуениот патописец.

За Саат-кулата зборува и познатиот англиски патописец Едвард Браун, кој престојувал на Балканот во XVII век како лекар. Зборувајќи за Скопје, вели дека најубавата панорама на градот ја видел кога се качил на дрвената Саат-кула, со часовник со ѕвоно.

Најдобриот опис на часовникот го дава познатиот османлиски географ од XVII век Хаџи Калфа, познат и како Ќатип Челеби, кој вели дека часовникот ги отчукувал часовите и во источен и во европски стил, ала турка и ала франга.

“Од две страни, саатот ги отчукува ала турка, а часовите се обележани со арапски бројки. Од другите две страни отчукува ала франга, а часовите се обележани со римски бројки. Ѕвонењето се слуша на два часа одење од Скопје, а за часовникот се грижи специјален саатчија”, запишал Хаџи Калфа.

Францускиот патописец Филип Дифрен Кане, кој поминал низ Скопје во 1573 г., во неговите белешки забележал: “Овде има јавен саат кој се слуша во целиот град и кој ги отчукува часовите на француски начин. Го донеле од Сигет во Унгарија, а заедно со него го довеле и неговиот мајстор, кој прима добра плата. И покрај тоа што Турците во голема мера ги сакаат часовниците и многу ги ценат, тоа е единствениот јавен часовник во цела Турција”.

Некои преданија говорат дека градителите на скопската Саат-кула наместо ѕвоно за часовници, поставиле црковна камбана, затоа што сметале дека црковните камбани даваат поголем одек и се слушаат подалеку. Според бугарскиот историчар Јордан Иванов, камбаната била донесена од црквата Св. Никола во Свети Николе. Истиот историчар го пренесува и преданието на ќустендилчани, според кое на почетокот на XIX век, по барање на скопскиот паша, била извршена размена на ѕвоната на скопската и на ќустендилската саат-кула. Така, според Иванов, во Скопје била поставена камбана со потивок звук, која не можела да се чуе во сите делови на градот.

Интересен податок е дека саат-кулите во Османлиската империја почнуваат да се градат најпрвин во западните делови на царството, а подоцна се појавуваат кон исток. Првите биле изградени во Скопје, Приштина, Мостар и во Сараево, а подоцна се градат во Пловдив, Едрене и во Бурса. Кулите биле многу присутни во европската средновековна архитектура и во времето на ренесансата. Имајќи предвид дека покажувањето на времето е многу битно во секојдневниот живот на муслиманот, османлиите почнуваат бран на изградба на саат-кули. Наоѓаат мајстори од Европа и почнуваат да градат. Само во денешна Македонија изградиле 11 саат-кули.

МАГНЕТ ЗА ПОСЕТИТЕЛИ И покрај славната историја, градот и националните институции и’ го свртеле грбот на скопската Саат-кула. Досега имало неколку иницијативи да се обноват часовниците и да се уреди просторот околу неа, но ниедна од нив не се реализирала.

“Според критериумите, Саат-кулата е еден од неколкуте маркантни споменици во Скопје, какви што се Камениот мост, црквата Св. Пантелејмон и Мустафа-пашината џамија. Државата малку покажува интересирање, а станува збор за еден од симболите на градот. За споменици од тој ранг, мислам дека треба да се грижи државата, бидејќи станува збор за објект со исклучителна вредност. За такви објекти надлежна е националната институција, а не Градскиот завод или општината. Општина Чаир и градот Скопје немаат толкава моќ да можат да се грижат за еден таков споменик со исклучителна вредност”, оценува Шехапи.

Имало повеќе идеи за тоа како да и’ се врати некогашниот сјај на Саат-кулата. Една од визиите е да се постават нови часовници, кулата да се отвори за туристички посети, просторот да се зазелени и да се украси со цветни алеи, а во подножјето да се направи ориентално кафуле.

“Може да се направи амфитеатар, просторот хортикултурно да се оплемени, да се уреди оградата на џамијата, да се стави механизам за да проработи часовникот, а кулата повторно да стане еден од симболите на градот, кој ќе биде обележан на мапите и ќе ги привлекува туристите да дојдат да видат едно место со извонредна глетка на стариот град, старо Скопје. Таква убава платформа, такво возвишение е неверојатно репрезентативно место”, вели Шехапи.

ПТИЧЈА ПЕРСПЕКТИВА Го испивме турскиот чај со кој не’ послужи во неговата канцеларија кај црквата Св. Спас, му се заблагодаривме и тргнавме кон Султан Муратовата џамија. Според договореното, таму требаше да не’ пречека имамот Зекирија Бајрами. Одејќи натаму со колешката Мери Бакалова и фоторепортерот Милан Стрезовски, заклучивме дека сите чувствуваме голема возбуда зашто се приближуваме до кулата што со години не’ повикувала, но никогаш не сме нашле прилика да и` се приближиме.

“Триесет и четири години го чекам овој ден”, му се доверив на имамот Зекирија, кој срдечно нe’ пречека на влезот на Султан Муратовата џамија, на неколку метри од подножјето на Саат-кулата. Не можев да ја сокријам возбудата, гледајќи колку убаво место за починка имало во градот во кој живеам од раѓање, а го откривам дури во третата деценија од животот. Но, зарем не е убаво чувството дека живеете во град кој секогаш има нешто со што пријатно ќе ве изненади?

“Би било убаво да се врати саатот, да се врати изгледот на кулата како некогаш”, ни рече имамот во кусиот разговор на една од клупите, во паузата меѓу големиот петочен намаз и попладневната молитва. Ни раскажа дека не ја памети кулата од времето кога на неа биле часовниците, но оти би бил многу среќен да чуе како повторно го отчукува времето.

“Се распрашував во Швајцарија, најдов часовник што се управува компјутерски, но заедно со монтажата чинеше околу 25.000 швајцарски франци, што се многу пари. Ни требаше долго време да собереме пари само за да ги обновиме тоалетите во дворот на џамијата. Тешко се наоѓаат пари”, ни рече оџа Зекирија.

Пред да тргне да го повика човекот со клучот, уште еднаш нe` препраша дали сме сигурни дека сакаме да се качиме горе, укажувајќи ни дека качувањето е напорно и оти следниот ден ќе не’ болат нозете. Но, набрзо се увери дека ни на крај памет не ни беше да се откажеме, не’ почести со студен сок и го повика неговиот помошник, чичко Лиман Исмаили од Никиштани, кој ги води молитвите од сабота до четврток и е водич на посетителите во кулата. Кај него е клучот. Отклучи и влеговме.

Не може да се опише возбудата кога ќе влезете во мистериозното здание, а првиот впечаток што ни дојде кога погледнавме нагоре беше дека и некаде во Скопје имало скали како скалите од обвивката на црвениот и синиот албум на Битлси.

“Ќе можат ли да не’ издржат скаливе?”, праша нашиот фоторепортер со недоверба.

“Гајле немај. Неодамна дојдоа 20 луѓе од Истанбул, сите од по 100 кила - немај гајле”, не’ охрабруваше дедо Лиман, давајќи инструкции: “Внимавај овде да не си ја чукнеш главата - греда!”, или: “Внимавај да не се сопнеш!”.

Додека се качувавме, ни раскажа дека пред некоја година во кулата се качиле роднини на Тони Блери, ни раскажуваше податоци од историјата на џамијата и на кулата - како вистински професионален туристички водич.

“Овде биле часовниците - по еден на исток, на запад, на север и на југ. Тука била машината. Еве, само ова останало. Тогаш немало вакви”, ни раскажа покажувајќи го часовникот на раката.

Разговорот накусо ни го прекина рингтонот со мелодијата од цртаниот филм Густав. Знаев дека е другар ми Виктор.

“Нема да веруваш кај сум... На Саат-кулата! Така испадна, немав време да те викнам...”, почнав да се правдам и го замолив да се чуеме подоцна. Не сакав да пропуштам нешто и итав час поскоро да ја видам панорамата..

Стигнувањето на местото каде што некогаш стоел механизмот најави дека пристигнуваме во галеријата за набљудување...

И, како да се опише неверојатната глетка што ја нуди бело-портокаловата кула? Да имаше зборови, веќе ќе ги кажел патописецот Едвард Браун, кој некогаш запишал дека тоа е најубавата панорама на градот што ја видел. Наместо да ви пренесуваме впечатоци, тоа нека го сторат фотографиите. Нека бидат јадица и вие да појдете.

А, дедо Лиман е тука да ви покаже која населба каде се наоѓа, каде е некое село, каде е Чифте амам, Даут-пашин амам, Мустафа-пашина, Мурат-пашина, Алаџа или Балабан џамија, црквата Св. Димитрија, МНТ или Театарот на народностите.


http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4558&EditionID=146&Page=1

Кањонот на пеперутките

Македонија изобилува со богатство од разни видови пеперутки. Од 400 видови пеперутки, колку што се регистрирани во Европа, во Македонија живеат 201, а две третини од нив живеат во долината на Треска

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографии: Природно-научен музеј - Скопје

Сте помислиле ли дека кањонот Матка не завршува со кафе-терасата пред Планинарскиот дом Јовица Гроздановски и дека освен разладување и впечатлив пејзаж за гостите од странство што ги носите таму, зад себе крие предели во кои живеат 174 видови пеперутки?
Можеби и ние немаше да дознаеме, но дознавме благодарение на Гордана Јанакиевска, претседателка на Здружението Крале Марко, која ни ја посочи Матка како уште едно место кое може да биде значајна точка на туристичката мапа на Македонија. По нејзина сугестија го побаравме д-р Владимир Крпач, виш кустос во Природно-научниот музеј во Скопје, чија специјалност се осоликите муви и пеперутките.

ШАРЕНИЛО ОД ВИДОВИ Владимир Крпач веднаш прифати да не’ воведе во светот на пеперутките, но не’ посоветува дека нашата идеја да ни биде водич за да можеме на самото место да ги видиме и да ги фотографираме, не е најразумна.

“Сепак, не е така лесно да се оди на терен за да се видат, бидејќи таму можат да одат само добро обучени луѓе, што знаат да се движат по таков терен, затоа што има змии и други опасности”, ни рече д-р Крпач, укажувајќи дека од друга страна е и подобро што е така, затоа што на тој начин и пеперутките се позаштитени од колекционери и од препродавачи што можат да ги истребат.

Од него разбравме дека кањонот на Треска одамна ги привлекува лепидоптеролозите, научниците што ги истражуваат пеперутките, токму поради нивната разновидност во оваа клисура.

“Главно ги има во шумските ливади, на високопланинските пасишта и на планинските ливади. Од 9 фамилии и вкупно 400 видови дневни паперутки, колку што се регистрирани во Европа, во Македонија има 8 фамилии, 76 родови и досега се регистрирани 201 вид пеперутки. Од нив, 174 се присутни во долината на Треска”, ни раскажа нашиот соговорник.

Меѓу нив има примероци од фамилиите дебелоглави пеперуги, ластовичарки и чурлукари, пулејкасти, бели, шарени, сини и окати пеперуги.

Една од најчестите е Перугастата пеперутка, која живее на отворени сончеви ливади, се храни со нектар и обично лета во поголеми групи, во периодите од април до мај и од јули до септември.

Ластовичарката е препознатлива по опавчињата на долниот дел од крилата, една од најубавите дневни пеперутки од Македонија. Се храни со нектар и живее во сончевите предели.

По својата елегантност особено се истакнува Црниот Аполон, кој можете да го видите во периодот од мај до јуни на тревести ливади и во предели со надморска височина над 2.000 метри.

Поликсеновата пеперутка можете да ја видите во карпести места и на ливади на надморска височина од 1.000 метри, во периодот од април до мај.

Една од најпознатите меѓу земјоделците е пеперутката Зелкарка, која е една од најраспространетите пеперутки. Се среќава на отворен простор, во градини и на ливади, напролет и наесен. Се храни со нектар, а додека е во фаза на гасеница се храни од листовите на зелката, по што го добила името.

Пеперутката Планински белец е северномедитерански вид и најчесто се среќава на надморска височина од 300 до 1.800 метри името, по што го добила името. Се појавува во три периоди, од март до август.

Круперовиот белец е источномедитерански вид кој се среќава на надморски височини над 1.000 метри, во периодот од март до септември, а една од најинтересните пеперутки е Мртовечки плашт, која најчесто ја има по рабовите на брезовите шуми, каде што се храни со нектар и растителни сокови.

Меѓу поелегантните се издвојува пеперутката Vanessa atlanta позната и како Адмирал, која е впечатлива по црно-портокаловите шари.
Една од омилените пеперутки на д-р Крпач е Pseudo sahara cingovski, која го добила името по македонскиот научник д-р Јонче Чинговски, кој прв ја открил и се смета за една од позначајните македонски пеперутки.

ИДЕАЛНО ЖИВЕАЛИШТЕ Не можевме, а да не прашаме што е тоа што ја прави долината на Треска подрачје што е толку погодно за живеење на овој вид инсекти.

“Македонија е мала земја, но има високи планини. На нејзината територија се судираат две клими - изменетата медитеранска и континенталната. Мешањето на климите создава услови за мешање на растителниот и животинскиот свет и заедно со високите планини создале идеални услови за создавање ретки видови од растителниот и од животинскиот свет”, ни објасни д-р Владимир.

Во леденото време, пред милиони години, кога почнале да се топат мразовите, пеперутките нашле прибежиште во долината на Треска, каде што имале услови да се сокријат од неповолните атмосферски услови. Тоа им овозможило да имаат каде да престојуваат кога е топло, а богатството на растителниот свет им обезбедило резерви од храна, особено специфични растителни видови, со кои се хранат пеперутките додека се во фаза на гасеници.

“Возрасните пеперутки имаат сурлички, или јазичиња, со кои лижат нектар од разни цветови, а гасениците се хранат само од еден вид растение. За да преживеат, многу е важно да имаат и соодветна храна додека се гасеници”, вели д-р Крпач.

ПРЕДИЗВИК ЗА ИСТРАЖУВАЧИТЕ Првите истражувања на пеперутките од кањонот Матка датираат од времето на Првата светска војна, но и многу години порано, кога големи имиња од науката го истражувале растителниот свет во кањонот на реката Треска. Првите истражувања на пеперутките ги направиле австриските зоолози. Првиот меѓу нив е Виктор Апфелдек, кој во 1887 г. престојувал во Сараево како специјалист за шуми, каде што набргу станува кустос за природа во градскиот музеј. Во една прилика ја посетил Македонија и се заљубил во тоа што го видел. Во периодот од 1906 г. до 1907 г. темелно ги проучувал пеперутките во околината на Скопје, а најмногу се задржал кај село Брезница, во околината на денешната брана Козјак. Резултатите од неговите истражувања ги објавил Ханс Ребел, врвен лепидоптерологот (истражувач на пеперутки), во 1913 г. Во периодот од 1909 г. до 1913 г. пеперутките од Македонија ги привлекле и бугарскиот научник Иван Гуреш и многу германски научници, кои дошле на овие простори како војници на Антантата за време на Првата светска војна. Значајни истражувања направил германскиот научник Ханс Дофлајн, кој во 1921 г. ја објавил книгата Mazedonien, во која на 600 страници пишува за културата, флората и фауната во Македонија, со 280 илустрации на животни и пеперутки.

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4487&EditionID=144&Page=1

Прошетајте!

Веројатно не сум единствениот, почитувани, кој се чувствувал поразен кога некој во младоста ќе му објавел крај на средбата, дружењето или врската, велејќи: “Ај, прошетај!”. Но, што би била зрелоста, ако не н¢ поучи да не ги трошиме нервите во ситуации што не го заслужуваат тоа, да ни каже дека треба да ги штедиме за моменти кога ќе ни бидат попотребни и да н¢ научи малку повеќе да погледнуваме кон светлата страна на животот.

Така ќе сфатиме дека убавината можеме да ја најдеме и во нештата што понекогаш знаеле да ни го загорчат животот, дека ветерот не е само струење на воздухот што ни носи прав во очите, туку и нешто што може да ни ги наполни едрата и да ни донесе воздух од далечните краишта. Без животната поука не би можеле да видиме дека песочните дождови не се само атмосферска појава што ни ги валка автомобилите и повод за апокалиптични текстови во весниците, туку и нешто што ќе ни ги приближи пустините и ќе ни ги разбуди мечтите или сеќавањата ако сме посетиле некоја нив. Така, годините ќе н¢ подучат и дека изразот “ај, прошетај” не е нешто што треба да нe` нервира и да го доживуваме како пораз, особено не откако постои Google Earth.

Откако постои Google Earth, за шетање повеќе не ни се потребни ни пасош, ни визи, ни пари, ни превоз, а можеме да отидеме секаде каде што ќе помислиме. Сигурно понекогаш ви се случува до толку да се заборавите од шетање, што на крајот не можете да се сетите од каде сте тргнале, каде с¢ сте поминале и каде сте завршиле со шетањето. Зарем не се чувствувате преродени и исполнети со убавина по едно вакво шетање, иако местата сте ги посетиле само со очите? И зарем не е доволно макар и едно такво, виртуелно шетање, не само низ географскиот простор, туку и низ историјата и сегашноста?

Би сакале ли, на пример, да се присетите како изгледаа некогашниот отворен базен и фудбалското игралиште во спортско-рекреативниот центар Сарај, или да го почувствувате духот на некогашна Византија, на претколумбовска Америка? Сето тоа ќе го најдете на Google Earth, шетајќи над Скопје, над историскиот полуостров во Истанбул или над Мачу Пикчу.

Не е ли возвишено чувството што можете да ги видите убавините на градовите што сте ги слушале во старите народни песни, како убавината на училиштето Капланео во Јанина, без да станете од столчето? И, не се ли прекрасни прошетките покрај Костурското Езеро, Воденските водопади и моментите кога случајно ќе откриете древни аквадукти, таинствени улички, целите од камен, на стотина километри од вашите домови? Зар не е прекрасно кога случајно ќе откриете дека Мамула не е само презимето на некогашниот адмирал на југословенската воена морнарица, туку и остров кај Херцег Нови кој на своите плеќи крие објект што по својата форма е загадочен колку зградата на Пентагон (види фото)? Нема ли да потстанете од столчето, сакајќи веднаш да тргнете на пат, во моментот кога на албанскиот брег на Јадранското Море ќе ги откриете бункерите на Енвер Хоџа, што требале да ги заштитат работниците од непријателот што демне од сите страни? Нема ли да ве израдува повторната прошетка низ тунискиот дел од Сахара, каде што некогаш туристичкиот водич ве измамил дека ве носи на плажа сред пустина, покажувајќи ви ги фатаморганите над скаменетото езеро Шот ел Џерид? Зар нема да се чувствувате преродени по една прошетка во која ви се активираат сите сознанија за некое место што некогаш сте ги слушнале, или кога ненадејно ќе ви текне дека, на пример, околу фонтаната зад градскиот саат во Риека, некогаш ги учела првите чекори вашата братучетка што денес живее на стотина метра од вас. И, нема ли да посакате да отидете во Дебар, кога ќе видите на колку убаво место е поставен градот, кој лебди над синото Дебарско Езеро?

Додека се криеме од летните жештини во климатизирани простории, можеби и вам ви се случило шетајќи со Google Earth да сфатите дека изразот “ај, прошетај!” и не е баш нешто што треба да н¢ нервира и да го доживуваме како пораз, туку, напротив, е една добра идеја, за која можеби и треба да му се заблагодариме на оној што ни ја предложил. А кога паѓате во искушение некому да му кажете “прошетај!”, бидете фер, па предложете му и неколку дестинации каде да појде. Па, штом ви велам прошетајте, ви ги предлагам, на пример, Воден, Шибеник и Сао Паоло.

Седнете пред компјутер и - прошетајте!

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4498&EditionID=144&Page=1